http://www.bilalgunes.com
Özgeçmiş Makaleler Atıflar Bildiriler Kitaplar
Ana Sayfa Fotoğraflar Diğer Linkler Sınav Sonuçları  

 >Fizik/Fizik Eğitimi
Lisans Dersleri
Lisansüstü Dersler
Sanal Fizik Laboratuarı
Fizikte Kavram Yanılgıları
Fizik Müfredat Çalışmaları

 >Kristalografi
Kristalografi Ders Notları
Kristalografi Derneği WebSayfası

 >Bilgisayar
Bilgisayar Destekli Fizik Eğitimi
Bilgisayar Ders Notları
Web Sözlük
Enformatik Bölümü WebSayfası

 >Diğer...
İngilizce Seviye Tespit Sınavı
İnternet Güvenli mi?
Bilgisayarınız Güvenli mi?
Bilişim Toplumu Nedir?

 

DOS İŞLETİM SİSTEMİ DERS NOTLARI

 

İŞLETİM SİSTEMİ

Bir Bilgisayar sistemi temel olarak 4 temel elemandan oluşmuştur.

1. Hardware(Donanım)

2. Operating Systems(İşletim Sistemleri)

3. Application Programs(Uygulama Programları)

4. Users (Kullanıcılar).

Bu dört ana elemanı grafik olarak aşağıdaki şekilde gösterebiliriz:

HARDWARE: Bilgisayarın elektronik ve mekanik aksanının tümüdür, diğer bir deyişle bilgisayarın temel kaynaklarını oluşturan elemanların tümüne donanım denir.

Memory(Bellek): Pc’lerde bellek her biri 1 Byte(=8 Bit) uzunluğunda bilgi depolama hücrelerinden ibarettir.

ROM: Read Only Memory(Yalnız Okunabilir Bellek). Bu tür bellekler sadece okunabilirler üzerine kullanıcı tarafından hiç bir şey yazılamaz ve silinemez.

RAM: Random Acces Memory(Rastgele Eri?imli Bellek). Bu tür bellekler kullanıcı tarafından kullanılabilir, burada bulunan programlar silinebilir ve değiştirilebilir.

İşletim Sistemi: Bilgisayar donanımını kullanılabilir hale getiren, kaynak tahsiscisi ve konrolcüsü olan programlar bütününe işletim sistemi denir. İşletim sistemleri Driver(sürücü) programları olmadan bir işe yaramaz. Bu işi server(servis) programları yapar. Genel Kullanım Bakımından İşletim Sistemleri İki Kısma Ayrılır.

1. Single User Operating Systems(Tek Kullanıcılı İşletim Sistemleri).

2. Multi User Operating Systems(Çok Kullanıcılı İşletim sistemleri).

Tek kullanıcılı işletim sistemlerinde şu işlemler yapılır:

a. LINK EDITING AND LOADING (Link Etme ve Yükleme)

b. EXECUTION (İcra Etme)

c. DEVICE MANAGEMENT (Aygıt Yönetimi)

d. FILE MANAGEMENT (Dosya Yönetimi).

e. MEMORY MANAGEMENT (Bellek Yönetimi)

Bunları kısaca açıklayalım:

a. LINK EDITING AND LOADING (Link Etme ve Yükleme)

Herhangi yüksek seviyeli programlama dillerinden birinde(BASIC, FORTRAN, PASCAL,C,...,gibi) yazılan programın makina diline çevrilme işlemine COMPILATION(Derleme) denir. Derleme işini yapan programlara ise COMPILER(Derleyici) denir. Programların derleyicilerden çıkmış hallerine OBJECT MODÜLÜ denir. Object modülüne bakılamaz, bu modülde program yazıcıdan alınamaz, bir makinadan başka bir makinaya taşınamaz; taşınması durumunda her makinanın adresi farklı olacağından, bir çok aksaklıklar ortaya çıkar. Ancak Absulute(mutlak) benzerlik gösteren makinalar arasında taşınabilir. Object kod “0” ile “1” rakamlarından oluşmuştur.

Programların ihtiyaç duydukları kaynaklarla ilişkilerinin kurulabilmesi için object modülünün LINK edilmesi gerekir. Bu link işlemini yapan programlara LINK EDİTÖRÜ denir. Programların link editöründen çıkmış hallerine LOAD MODÜLÜ denir. Load modülüne dönüşen programlar çalışmaya hazırdır, programların load modülleri yüklendikleri zaman çalışırlar. Load modülleri hiçbir şekilde taşınamaz, çünkü link edilen bir program sadece o makinanın adresini bileceğinden diğer makinaların adresini tanıyamaz.

b. EXECUTION (İcra Etme)

LOAD MODÜLÜ haline getirilmiş programların bilgisayarın belleğine yüklendikten sonra meydana gelen olayların tamamına EXECUTION(İcra) adı verilir. İcra’nın iyi anlaşılabilmesi için bilgisayar kaynaklarının Supervisor(Bütün Operasyonu Gözleyen) ve Problem hallerinin nasıl kullanıldığının iyi anlaşılması gerekir.

SUPERVISOR STATE: İşletim sisteminin supervisor durumunda olması demek tüm kaynakların işletim sisteminin kendi emrinde olması demektir. Diğer bir deyişle, supervisor durumunda bilgisayar tamamı ile işletim sisteminin direktifleri doğrultusunda çalışmaktadır. İşletim sistemi supervisor halinde iken asıl icra edilmesi gereken işler suspend edilmiştir(durdurulmuştur).

PROBLEM STATE: İşletim sisteminin problem halinde olması demek bilgisayar kaynaklarının o esnada icra edilen bir program tarafından kullanılması demektir. Bu durumda donanımın tüm kaynaklari icra edilen programın kontrol ve hizmetindedir.

c. DEVICE MANAGEMENT (Aygıt Yönetimi)

İşletim sisteminin aygıt yönetimi programı bilgisayarın temel kaynakları arasında bulunan değişik yardımcı aletleri (Printer, Plotter, ...) kullanıcılar için tahsis eder, ne kadar süre ile kullanıldıklarını kontrol eder. Bu aygıtların işleri bitdiğinde ise tekrar kullanılabilecek hale getirir. Aygıt yönetimi programı aynı cins birden fazla temel kaynağı birbirinden ayırt etme yeteneğine sahiptir. En basit tek kullanıcılı sistemde bulunan minimum aygıtlar:

CRT: Catode Ray Tube (Katot Işını Tüpü).

PRINTER: Yazıcı

HARD DISK: (Sabit Disk)

FLOPPY DISK: (Disket)

d. FILE MANAGEMENT (Dosya Yönetimi)

İşletim sisteminin bilgi depoladığı ve depoladığı bilgileri okuduğu Disk ve Disket gibi magnetik ortamların hazırlanması gerekir. Bu hazırlanma hangi işletim sistemi altında kullanılacaksa o işletim sistemi tarafından yapılmalıdır.

e. MEMORY MANAGEMENT (Bellek Yönetimi)

Bellek Yönetimi programının iki önemli fonksiyonu vardır:

1.) Kullanıcı programlarının işletim sistemi programları için ayrılmış olan bellek alanlarına ulaşmalarını önlemek,

2.) Provides more memory than it has, in order to run a large program.

RAM belleğe sığmayacak kadar büyük bir programın çalıştırılması sırasında, Kullanılacak disketi RAM belleğin uzantısı gibi kullanarak , yedek bellek gibi kullandırır. Bir işletim sisteminin bu özelliği kullanabilmesi için “Virtual Memory Management(Hayali Bellek Yönetimi) özelliğine sahip olması gerekir.
 



BİLGİSAYARIN AÇILIŞI

Bilgisayar kapalı iken açma düğmesine basıldığında hemen DOS işletim sistemi ortamına geçmez. Birtakım işlemleri kendilğinden otomatik olarak olur. Bu işlemleri ROM bellekte bulunan programlar ve işletim sisteminin CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT adlı dosyalarına önceden yazılmış olan sürücü ve komutlar yapar.

A. ROM PROGRAMLARI: ROM bellekte bulunan programların ilk işi bilgisayarın açılışını SUPERVISE (Her Programın Bütün Fonksiyonlarını Gözetmek) etmektir. ROM programlarının yaptığı önemli işler Şunlardır.

1.) Hızlı bir şekilde bilgisayar için güvenlik testi yapmaktır. Aynı zamanda ROM Bellek içindeki programında yerli-yerinde ve çalışır durumda olup olmadıklarını test eder. ROM programları bilgisayarın doktoru durumundadır, bilgisayarı bir çeşit CHECK-UP yapar. ROM programları kaybolduğunda bu programları bilgisayar aktaran disketlere “Diognastik Disket” denir.

2.) Standart aygıtları(Ekran, Klavye,...) ve Chip’ leri(Yonga=Entegre devre) başlatır ve bunların sürülmesi için gerekli olan “Interrupt Vector” tablolarını hazırlar. Interrupt Vector Tabloları , sisteme bağlı tüm standart aygıtların bellek içerisindeki adreslerini tutmaktadır.

3.) İsteğe bağlı aygıtların var olup olmadığını kontrol eder.

4.) İşletim sitemini yükler. Bu görevini Rom “Bootstrap Loader” programı ile yapar. Bootstrap Loader Rom bellekte bulunan çok kısa ve işletim sisteminin yüklenmesini gerçekleştiren bir programdır. Bootstrap Loader programı işletim sisteminin bulunduğu disk veya disketten “Disk Boot” programını okur. Disk Boot programı başarılı bir şekilde okunup belleğe yazılırsa, Rom Loader programı kontrolü Disk Boot programına devreder. Disk Boot programı konrolü aldıktan hemen sonra işletim sistemini belleğe yükler.
 
 

B. MS-DOS İŞLETİM SİSTEMİ

Bilgisayar ilk olarak açılırken, görevi ROM programından devralan, işletim sistemi disk veya disketi tarayarak burada CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT isimli dosyaların var olup olmadıklarını araştırır, eğer var ise bu dosyalar içerisine daha önceden kullanıcı tarafından yazılmış bulunan komutlar otomatik olarak icra edilir. Bu dosyalardan ilkine sistem dosyaları yazılabilir, ikincisine ise bilgisayar açıldığında otomatik olarak yüklenmesi gereken komutlara ait dosyalar yazılır.

MS-DOS işletim sistemi altında sistem açıldığında otomatik olarak aranan ilk dosya CONFIG.SYS dosyasıdır. Eğer böyle bir dosya var ise sistemin nihai konfigürasyonu bu dosyanın içinde belirtilen isteklere cevap verecek şekilde olur. Bu dosya oluşturulmaz ise sistem Default olarak açılır ve bunun bazı sakıncaları vardır. Şöyle ki: Herhangi bir programlama dilinde aynı anda açılabilecek maksimum dosya sayısı 8 dir. Daha fazla dosya açılmak istendiğinde açılamaz. Aynı anda daha fazla dosya açılabilmesi için bu CINFIG.SYS adlı dosya içerisinde belirtilmelidir. Bu

files=20

buffer=20

şeklinde belirtilebilir. Bu iki komut yazıldığında aynı anda 20 tane dosya açılabilir. Bu durumda dosya sayısı kadar da buffer sayısı açmak gerekir.

MS-DOS işletim sitemi altında sistem açıldığında otomatik olarak aranan ikinci dosya ise AUTOEXEC.BAT adlı dosyadır. Bu dosya içerisinde DOS’ un komut satırında verilebilen tüm komutlar bulunabilir.

Aşağıda bu iki dosyaya ait birer örnek verilmiştir.

CONFIG.SYS

DEVICE=C:\DOS\HIMEM.SYS

DEVICE=C:\DOS\EMM386.EXE RAM

BUFFERS=15,0

FILES=30

DOS=UMB

LASTDRIVE=E

FCBS=16,0
 
 

AUTOEXEC.BAT

@ECHO OFF

PROMPT $p$g

PATH C:\;C:\WINDOWS;C:\DOS;C:\WINWORD;C:\NU

SET TEMP=C:\DOS

c:\dos\mode con cp prep=((857) c:\dos\ega2.cpi)

c:\dos\mode con cp sel=857

LH /L:1,17632 c:\dos\keyb tr,,c:\dos\keybrd2.sys /id:179

LH /L:1,16944 C:\DOS\SHARE.EXE /l:500 /f:5100

C:\DOS\SHARE.EXE /l:500 /f:5100

LH /L:1,6384 C:\DOS\DOSKEY

C:\MOUSE\IMOUSE

DOS işletim sistemi yaptığı işleri komutlar yardımı ile yapar. Komutlar genel olarak iki kısma ayrılır:

1. Enternal Komutlar(İç Komutlar).

2. External Komutlar(Dış Komutlar)

İç komutlar(Copy, Cls, Dir, Type,...) “command.com” isimli dosya içerisinde bulunmaktadır ve bilgisayar her açıldığında bu komutlar command.com dosyası ile birlikte belleğe otomatik olarak yüklenmektedir. Bu nedenle iç komutlar sistem açık iken her zaman kullanılabilir.

Dış komutların(Xcopy, Format, More,...) çalıştırılabilmeleri için ise ilgili dış komuta ait , COM veya EXE uzantılı, dosyanın diskette veya hard diskte bulunması gerekir. Örneğin, format komutunun çalıştırılabilmesi için bu komuta ait olan “format.com” adlı dosyanın önceden bellekte bulunması gerekir.

DOS işletim sistemi ortamında uzantıları, EXE(EXEcutable), COM(COMmand) ve BAT(BATch) uzantılı dosyalar çalışabilir. EXE ve COM uzantılı dosyalar makina diline çevrilmiş olan dosyalar olup bunların içeriğini bakılamaz, ekleme-çıkarma yapılamaz. BAT uzantılı dosyalar ise kullanıcı tarafından oluşturulabilir. Bu dosyalar oluşturulurken Batch komutları denilen komutların yanında iç ve dış komutlar da kullanılabilir.

FORMATLAMA İŞLEMİ

Yeni alınan bir disketin kullanılabilir hale getirilmesi için disket üzerinde yapılan işlemlere FORMATLAMA işlemi denir. Bu işlem bir dış komut olan “format.com” isimli dosya yardımı ile yapılır. Disk veya disket formatlanırken magnetik ortamlar SECTOR ve TRACK(Silindir) ’larına ayrılır. Disk veya disket şeklindeki magnetik ortamlar önce, disketin magnetik yoğunluğuna bağlı olarak, belirli sayıda silindir şeklindeki çizgiler olan Track’lara ayrılır. Daha sonra merkezden itibaren yine belirli sayıda Sectörlere ayrılır(Şekil.2).
 
 
 
 

Sectör Track



 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Şekil.2. Disketlerin Formatlanarak Sectör ve Track’larına Ayrılması.

Disketler rastgele formatlanamazlar. Disketler üretildikten sonra magnetik yoğunluğuna göre, disket üzerinde, kaç tane sectör ve track’larına ayrılabileceği yazılıdır(Tablo.1).
 
 

Tablo.1. Disketlerin Boyut ve Kapasitesine Göre Kısımlara Ayrılışı:
 
Disket Kapasite Track Sayısı Sector Sayısı Head S. Kodu Cluster/

Sector 

5 1/4 inch 360 KB 40 9 2 DD 2
5 1/4 inch 1.2 MB 80 15 2 HD 1
3 1/2 inch 720 KB 80 9 2 DD 2
3 1/2 inch 1.44 MB 80 18 2 HD 1
Hard Disk 10 MB 306 17 4 - 8
Hard Disk 44 MB 732 17 7 - 4
Sectör ve tracklar arasında kalan magnetik bölgelere Park Sahası veya Sectör Parçası adı verilir. Her bir sectör alanına eşit miktarda ve 29 =512 Byte’ lık bilgi depo edilebilir. Merkeze yakın alanlar daha küçük, uzak olanlar daha büyük hacimde olmasına rağmen her alana eşit miktarda bilgi sığdırılmasının sebebi, her bir alanı taramak için açısal hızın aynı olmasının bir sonucudur. Örneğin yukarıdaki tablodan, 3.5 inch’lik HD bir diskette 80 track ve 18 sector ve 2 kafa(HEAD) olduğundan, bu disketdeki toplam sectör alanı sayısı 80x18x2=2880 dir. Bu disketin alabileceği maksimum bilgi ise, her bir alana 512 KB bilgi depo edilebileceğinden, 2880x512=1474560 Byte =1440KB=1.4 MB ’dir. Sonuç olarak formülüze edersek;

?eklinde yazabiliriz.

CLUSTER: Sectör alanlarının bir araya gelmesinden oluşmuş magnetik alanlara denir, bazı durumlarda 1 cluster, 1 sectör alanına eşit olurken; bazı durumlarda 1 Cluster, 8 sectör alanının bir araya gelmesi sonucu oluşabilir.

Bir disketin formatlanması sonucu o disketin magnetik alanı dört faklı kısma ayrılır:

1. Reserved Area (Ayrılmış Alan)

2. File Allocation Table(FAT).(Dosya Yerle?im Tablosu)

3. Root Directory (Kök Klasörü).

4. File Area(Dosya Alanı).

RESERVED AREA: Genellikle ilk iki sectör olan 1. ve 2. sectörler bu alan için ayrılır. Bu alan içerisinde bir tablo vardır bu tabloda hem kendisinin hem FAT’ in büyüklüklerini hemde ROOT daki giriş adedini saklar.

FAT: FAT disk veya disketlerdeki alanların kullanılmış olanlarını, kullanıma hazır olanlarını ve eğer var ise kullanılmayacak derecede bozuk olan Bad Sectörleri gösterir.

ROOT DIRECTORY: Dosyaların, dosya alanındaki büyüklüklerini, bu alanlardaki adresleri ve dosyaların isimlerini saklar.

Dosya büyüklükleri FAT içerisinde Byte olarak değil Cluster olarak tutulur, Tablo.1’ den de görülebileceği gibi:

DD(Double Density) Disketlerde: Her Cluster=2 Sectör Alanı = 1024 Byte=1 KB

HD(High Density) Disketlerde Her Cluster=1 Sectör Alanı=512 Byte=0.5 KB

10 MB hard Disklerde Her Cluster=8 Sectör Alanı = 4096 Byte=4 KB

44 MB hard Disklerde Her Cluster=4 Sectör Alanı = 2048 Byte=2 KB

Clusterların kapasiteleri kullanılan magnetik ortamın yoğunluğuna göre değişik değerler almaktadır.

Bir sectör parçası 512 Byte olduğundan herhangi bir sectör alanına 1 Byte’lık bilgi de yazılsa 512 Byte’lık bilgi de yazılsa her iki durumda da magnetik ortamın 512 Byte’lık alanı işgal edilmiş olacaktır. 513 Byte’lık bir bilgi ise ilk sectör alanını doldurup ikinci sectör alanına taştığı için 1024 byte’lık bir magnetik alanı işgal edecektir. Bir dosya açıp içerisine bilgiler yazmak demek o dosyanın yazıldığı sectör alanı veya alanlarının isimlendirilmesi demektir.

BAZI DOS KOMUTLARI.

CLS(CLear the Screen) KOMUTU

Ekranı silen bir iç komutdur. Ekrandaki bilgiler silinirken bellekden silinmez.

DIR KOMUTU

Bulunulan klasördeki veya istenilen klasördeki dosyaları ve alt klasörlerin ekranda listelenmesini sağlar. Genel Kullanım normu:

DIR [ Path ] /Parametreler

Parametreler:

/p Listelemeyi sayfa sayfa yapar.

/w Listelemeyi yaparken sadece dosya isim ve uzantılarını dikkate alır.

/s Bütün alt klasör ve bu klasörlerde bulunan dosyaları listeler.

/b Her satıra bir isim gelecek şekilde sadece dosya veya klasör isim ve uzantılarını listeler.

/l Klasör ve dosya adlarını küçük harflarle yazarak listeler.

/ah Saklı dosyaları listeler

/a-h Saklı olmayan dosyaları listeler.

/as Sistem dosyalarını listeler.

/a-s Sistem dosyası olmayan dosyaları listeler.

/ad Sadece klasörleri listeler.

/a-d Sadece dosyaları listeler.

/a Backup ile arşivlenmeye hazır olan dosyaları listeler.

/a-a Son backup dan sonra hiç değişmemiş olan dosyaları listeler.

/ar Sadece okunabilme özelliği olan dosyaları listeler.

/a-r Sadece okunabilir özelliğine sahip olmayan diğer dosyaları listeler.

/on Dosya ve klasörleri isimlerine göre alfabetik olarak(A-> Z) sıralayarak listeler.

/o-n Dosya ve klasörleri isimlerine göre alfabetik olarak( Z -> A) sıralayarak listeler.

/oe Uzantılarına göre sıralayarak listeler.

/o-e Uzantılarına göre tersten sıralayarak listeler.

/od Olu?turulma tarihleri ilk olan en ba?a gelecek ?ekilde listeler.

/o-d Olu?turulma tarihleri ilk olan en sona gelecek ?ekilde listeler.

/os Büyüklükleri küçük olan en ba?a gelecek ?ekilde listeler.

/o-s Büyüklükleri küçük olan en sona gelecek ?ekilde listeler.

/og Klasörler üste, dosyalar alta gelecek ?ekilde listeler.

/o-g Dosyalar üste, klasörler alta gelecek ?ekilde listeler.

c:\>dir . Bulunulan klasördeki dosya ve klasörleri listeler.

c:\>dir.. Bir üst klasördeki dosya ve klaasörleri listeler.

c:\>dir... Bulunulan klasördeki sadece klasörleri listeler.
 
 

TIME KOMUTU

Bilgisayar belleğindeki aktif olan zamanı “Sat:Dakika:Saniye,Salise” sırasına göre gösterir ve yeni zamanın girilmesine olanak verir.

c:\>time

Current time is 13:42:24,01

Enter new time:

şeklinde bir mesaj verir. Eğer isteniyorsa klavyeden zaman girilerek ENTER tuşuna basılır.

DATE KOMUTU

Bilgisayar belleğinde aktif olan tarihi “Gün-Ay-Yıl” sırasına göre gösterir ve yeni tarihin aynı sıra ile girilmesini sağlar.

c:\>date

Current date is Thu 25/07/1996

Enter new date(dd-mm-yy):

Buradan istenirse bu tarih değiştirilebilir.

LABEL KOMUTU

Disk veya disketin ismini gösterir ve bu ismin değiştirilmesine imkan verir.

c:\>label

Volume in drive C is FIZIK

Volume Serial Number 97AE-1400

Volume label(11 charecters, ENTER for none):

İstenirse ilgili diskin ismi en fazla 11 karakterden oluşmak üzere değiştirilebilir.

PROMPT KOMUTU

Bilgisayar dos ortamında iken yanıp-sönen imlec olan kursörün önündeki göstergenin şeklini ayarlar, genel kullanım normu:

PROMPT [ Text ]

?eklindedir. Burada text :

$q = i?areti

$$ $(dollar i?areti)

$t Geçerli zaman

$d Geçerli tarih

$p Geçerli sürücü ve yol

$v MS-DOS versionu

$n Geçerli sürücü.

$g > i?areti

$l < i?areti

$_ ENTER-LINEFEED

$e ASCII Escape Kodu(27 nolu kod)

$h Backspace

Örneğin DOS ortamında iken,

c>prompt $p$g

c:\>

PATH KOMUTU

Bir komut yazıldığında normalde sadece bulunulan klasör de bu komuta ait dosyanın olup olmadığı aranır eğer yok ise “bad command or file name” mesajı ile komuta ait dosyanın bulunamadığını belirtir.Önceden herhangi bir dış komut icra edilmek istendiğinde bu komuta ait dosyaların hangi klasörlerde aranacağını bilgisayar tanıtan komuta PATH komutu denir. Genel normu:

PATH [ sürücü:\yol ]

?eklindedir.

c:\>path c:\; c\dos; c:\dos\yedek

şeklinde bir komut bilgisayara verildikten sonra her hangi bir dış komut icra edilmek üzere çalıştırılmak istendiğinde bilgisayar bu komuta ait dosyanın önce root(c:\)’da sonra sırası ile DOS alt klasörüne ardından da Dos’un YEDEK alt klasör’ sinde olup olmadığını kontrol eder eğer var ise ilgili komut icra edilir, yok ise edilmez.

FORMAT KOMUTU

Disk ve disketleri formatlamakta kullanılan FORMAT komutunun genel kullanım normu,

FORMAT [ sürücü: ] /Parametreler

Parametreler:

/v:label Formatlanacak diskete “label” ismi verilir.

/q Daha önceden formatlanmış olan disketin sadece FAT ve Root klasörünü silerek yeniden düzenler, böylece hızlı formatlama yapılmış olur. Diskette bulunabilecek bad sectörleri taramaz.

/u Diskette bulunan tüm bilgileri siler ve unformatting disk haline getirir. Bu parametre “read and write” hatası oluştuğu zaman kullanılmalıdır.

/b Yeni formatlanan disketlerde IO.SYS ve MSDOS.SYS dosyaları için boş yer ayırır.

/s Disketi sistem disketi olarak formatlar. Yani IO.SYS, MSDOS.SYS ve COMMAND.COM isimli dosyaları formatlanan diskete aktarır.

/f:size Formatlanacak disketin boyutunu belirtir.

size: 360, 720, 1.2, 1.4, 2.8 gibi değerler alır.

/t:tracks Formatlanacak disketin track sayısını belirtir.

/n:sectors Formatlanacak disketin sectör sayısını belirtir.

/1 Single Sided(Tek Yüzlü) disketleri formatlar

/4 5.25’’ lik disketlerin formatlanmasında kullanılır.

/8 Ms-DOS 2.0 ’dan daha eski versionlar için track başına 8 sectör bulunan 5.25’’ lik disketlerin formatlanmasında kullanılır.

c:\>format a: ‘A: sürücüsündeki disket formatlanır.’

c:\>format a: /s ‘ A: sürücüsündeki disket sistem disketi olarak formatlanır, bu esnada IO.SYS, MSDOS.SYS ve COMMAND.COM isimli dosyalar formatlanan disketlere aktarılır. Bu disket ile bilgisayar açıldığında bu dosyalar otomatik olarak bilgisayarın RAM belleğine yüklenir. ’

c:\>format a: /f:1.2 /s ‘ A: sürücüsündeki disket hem sistem disketi olarak formatlanır hemde 51/4 inch’lik HD disket olarak formatlanır.’

DISKCOPY KOMUTU

Bir diskette bulunan bilgileri aynı veya farklı sürücüde bulunan başka bir diskete kopyalar. Genel kullanım normu,

DISKCOPY [ sürücü1: ] [ sürücü2: ]

?eklindedir. Burada sürücü1 kaynak(Source) disket denilen, içinde programların bulunduğu disketin takılacağı sürücü; sürücü2 ise hedef(Target) disket denilen, içine programların kopya edileceği disketin takılacağı sürücüdür. sürücü1 ve sürücü2 aynı olursa aynı sürücüye sırası ile kaynak ve hedef disketler takılır, her defasında bilgisayar belleğinin yettiği kadar bilgiyi alır ve hedef diskete aktarır, bu aktarma işlemi programların kopyalanması bitinceye kadar sürer. Hard diskten başka bir diskete kopyalama bu komut ile yapılamaz.

c:\>diskcopy a: b: ‘a: sürücüsüne takılacak disketdeki bütün programları b: sürücüsüne takılacak olan diskete kopyalar.

c:\>diskcopy a: a: ‘Tek sürücülü bilgisayarlarda sık sık kullanılan bir komut türüdür. Bu durumda önce a: sürücüsüne kaynak disket takılır, bilgisayar belleğinin yetdiği kadar bilgiyi okur, sonra , kaynak disketin çıkarılarak, hedef disketin yine a: sürücüsüne takılması istenir . Hedef disket takıldıktan sonra bilgisayar belleğine aldığı bilgileri hedef diskete aktarır. Bundan sonra bilgiler bitinceye kadar disketler sırası ile a: sürücüsüne takılır, böylece kopyalama işlemi tamamlanmış olur.

SYS KOMUTU

İstenilen disketi sistem disketi haline getirir, böylece bu disket kullanılarak bilgisayarlar açılabilir. Bunu yaparken sistem için gerekli olan IO.SYS, MSDOS.SYS ve COMMAND.COM isimli dosyalarla, sıkıştırılmış sürücülerin diskete erişimini sağlayan DRVSPACE.BIN adlı dosyayı ilgili diskete kopyalar. Bunlardan COMMAND.COM dışındaki diğer üç dosya SHR(sistem, saklı, sadece okunabilir) özelliklerine sahiptir, bu nedenle dir çekildiğinde bu üç dosya görülemez. Bütün dosyaları ve özelliklerini görmek için dir /a veya Attrib komutu parametresiz olarak kullanılmalıdır. Genel kullanım normu,

SYS [ sürücü1: ] sürücü2:

?eklinde olup, burada sürücü1: içerisinde sistem dosyalarını içeren disketin bulunduğu sürücü, sürücü2: ise içerisine sistem dosyalarının yükleneceği sürücüdür.

c:\>sys b: a: ‘Bu komut ile b: sürücüsündeki diskette bulunan sistem dosyalarıa: sürücüsünde bulunan diskete aktarılır. Böylece a: sürücüsündeki disket sistem disketi olarak kullanılabilir.

c:\>sys a: ‘Bulunulan sürücüdeki disk veya diskette bulunan sistem dosyaları a: sürücüsündeki diskete aktarılır.

MEM KOMUTU

Bilgisayar belleğinin kullanılan ve boş olan miktarını belirtir. Genel kullanım normu,

MEM /Parametreler

?eklindedir. parametreler:

/page=p ‘Bellek bilgilerinin ekrana sayfa sayfa gelmesini sağlar.

/classify=c Belleğe yüklenmiş olan programların listesini ve bellekte yüklü olan her programın bellekde ne kadar yeri kullandığını gösterir. Bu parametre tek başına veya sadece /page=p ile birlikte kullanılabilir.

/debug=d Belleğe yüklü programları ve iç sürücüleri gösterir. Bu parametre tek başına veya sadece /page=p ile birlikte kullanılabilir.

/free=f Bellekdeki boş alanı listeler. Bu parametre tek başına veya sadece /page=p ile birlikte kullanılabilir.

/module=m program adı Belirtilen programın bellekte nasıl kullanıldığını gösterir. Bu parametre tek başına veya sadece /page=p ile birlikte kullanılabilir.

c:\>mem Yazıldığında bilgisayarın belleğinin durumunu aşağıdaki gibi listeler:

Memory Type Total = Used + Free

---------------- ------- ------- -------

Conventional 639K 46K 593K

Upper 91K 69K 22K

Reserved 0K 0K 0K

Extended (XMS)* 7.077K 2.638K 4.439K

---------------- ------- ------- -------

Total memory 7.807K 2.753K 5.054K

Total under 1 MB 730K 115K 615K

Total Expanded (EMS) 7.488K (7.667.712 bytes)

Free Expanded (EMS)* 4.688K (4.800.512 bytes)

* EMM386 is using XMS memory to simulate EMS memory as needed.

Free EMS memory may change as free XMS memory changes.

Largest executable program size 593K (607.504 bytes)

Largest free upper memory block 22K (22.320 bytes)

MS-DOS is resident in the high memory area.

c:\>mem /c ‘yazıldığında ise bellekte hala yüklü bulunan programlar ve bu programların belleği kullanım miktarlarını şu şekilde gösterir:

Modules using memory below 1 MB:

Name Total = Conventional + Upper Memory

-------- ---------------- ---------------- ----------------

MSDOS 16.141 (16K) 16.141 (16K) 0 (0K)

HIMEM 1.120 (1K) 1.120 (1K) 0 (0K)

EMM386 3.120 (3K) 3.120 (3K) 0 (0K)

COMMAND 2.928 (3K) 2.928 (3K) 0 (0K)

GUARD 6.912 (7K) 6.912 (7K) 0 (0K)

IMOUSE 16.400 (16K) 16.400 (16K) 0 (0K)

SETVER 448 (0K) 0 (0K) 448 (0K)

DISPLAY 8.336 (8K) 0 (0K) 8.336 (8K)

ANSI 4.240 (4K) 0 (0K) 4.240 (4K)

SMARTDRV 29.024 (28K) 0 (0K) 29.024 (28K)

KEYB 7.440 (7K) 0 (0K) 7.440 (7K)

SHARE 16.944 (17K) 0 (0K) 16.944 (17K)

DOSKEY 4.144 (4K) 0 (0K) 4.144 (4K)

Free 630.096 (615K) 607.600 (593K) 22.496 (22K)

Memory Summary:

Type of Memory Total = Used + Free

---------------- ---------- ---------- ----------

Conventional 654.336 46.736 607.600

Upper 93.072 70.576 22.496

Reserved 0 0 0

Extended (XMS)* 7.246.960 2.701.424 4.545.536

---------------- ---------- ---------- ----------

Total memory 7.994.368 2.818.736 5.175.632

Total under 1 MB 747.408 117.312 630.096

Total Expanded (EMS) 7.667.712 (7.488K)

Free Expanded (EMS)* 4.800.512 (4.688K)

* EMM386 is using XMS memory to simulate EMS memory as needed.

Free EMS memory may change as free XMS memory changes.

Largest executable program size 607.504 (593K)

Largest free upper memory block 22.320 (22K)

MS-DOS is resident in the high memory area.

c:\>mem /d ‘Yazıldığında ise bellekdeki programlar ve iç sürücüler şu şekilde listelenir:

Conventional Memory Detail:

Segment Total Name Type

------- ---------------- ----------- --------

00000 1.039 (1K) Interrupt Vector

00040 271 (0K) ROM Communication Area

00050 527 (1K) DOS Communication Area

00070 2.656 (3K) IO System Data

CON System Device Driver

AUX System Device Driver

PRN System Device Driver

CLOCK$ System Device Driver

A: - C: System Device Driver

COM1 System Device Driver

LPT1 System Device Driver

LPT2 System Device Driver

LPT3 System Device Driver

COM2 System Device Driver

COM3 System Device Driver

COM4 System Device Driver

00116 5.072 (5K) MSDOS System Data

00253 10.752 (11K) IO System Data

1.104 (1K) XMSXXXX0 Installed Device=HIMEM

3.104 (3K) EMMXXXX0 Installed Device=EMM386

1.488 (1K) FILES=30

960 (1K) FCBS=16

512 (1K) BUFFERS=15

448 (0K) LASTDRIVE=E

3.008 (3K) STACKS=9,256

004F3 80 (0K) MSDOS System Program

004F8 2.656 (3K) COMMAND Program

0059E 80 (0K) MSDOS -- Free --

005A3 272 (0K) COMMAND Environment

005B4 144 (0K) GUARD Environment

005BD 16.400 (16K) IMOUSE Program

009BE 6.768 (7K) GUARD Program

00B65 128 (0K) MEM Environment

00B6D 88.992 (87K) MEM Program

02127 518.528 (506K) MSDOS -- Free --

Upper Memory Detail:

Segment Region Total Name Type

------- ------ ---------------- ----------- --------

0C94A 1 432 (0K) IO System Data

400 (0K) SETVERXX Installed Device=SETVER

0C965 1 8.320 (8K) IO System Data

8.288 (8K) CON Installed Device=DISPLAY

0CB6D 1 4.224 (4K) IO System Data

4.192 (4K) CON Installed Device=ANSI

0CC75 1 48 (0K) MSDOS -- Free --

0CC78 1 29.024 (28K) SMARTDRV Program

0D38E 1 128 (0K) MSDOS -- Free --

0D396 1 7.440 (7K) KEYB Program

0D567 1 16.944 (17K) SHARE Program

0D98A 1 4.144 (4K) DOSKEY Program

0DA8D 1 22.320 (22K) MSDOS -- Free --

Memory Summary:

Type of Memory Total = Used + Free

---------------- ---------- ---------- ----------

Conventional 654.336 46.736 607.600

Upper 93.072 70.576 22.496

Reserved 0 0 0

Extended (XMS)* 7.246.960 2.701.424 4.545.536

---------------- ---------- ---------- ----------

Total memory 7.994.368 2.818.736 5.175.632

Total under 1 MB 747.408 117.312 630.096
 
 

Handle EMS Name Size

------- -------- ------

0 060000

Total Expanded (EMS) 7.667.712 (7.488K)

Free Expanded (EMS)* 4.800.512 (4.688K)

* EMM386 is using XMS memory to simulate EMS memory as needed.

Free EMS memory may change as free XMS memory changes.

Memory accessible using Int 15h 0 (0K)

Largest executable program size 607.504 (593K)

Largest free upper memory block 22.320 (22K)

MS-DOS is resident in the high memory area.

XMS version 3.00; driver version 3.16

EMS version 4.00

c:\>mem /f ‘yazarak bellekdeki bo? alanlar ?u ?ekilde listelenir:

Free Conventional Memory:

Segment Total

------- -----------------

0059E 80 (0K)

00B65 128 (0K)

00B6D 88.992 (87K)

02127 518.528 (506K)

Total Free: 607.728 (593K)

Free Upper Memory:

Region Largest Free Total Free Total Size

------ -------------- -------------- --------------

1 22.320 (22K) 22.496 (22K) 93.072 (91K)

c:\>mem /m msdos ‘Yazarak msdos programının belleği nasıl kullandığı şu şekilde gösterilir:

MSDOS is using the following memory:

Segment Region Total Type

------- ------ ---------------- --------

00116 5072 (5K) System Data

004F3 80 (0K) System Program

0059E 80 (0K) -- Free --

02127 518.528 (506K) -- Free --

0CC75 1 48 (0K) -- Free --

0D38E 1 128 (0K) -- Free --

0DA8D 1 22.320 (22K) -- Free --

----------------

Total Size: 546.256 (533K)
 
 

CHKDSK KOMUTU

Disk veya disketin durumunu kontrol eder, disketdeki mantıksal hataları belirleyerek düzeltir, (Fiziksel hatalar için SCANDISK komutu kullanılır) ve disketin durumunu gösteren bir rapor verir. Genel kullanım normu,

CHKDSK [ sürücü: ] [ dosya adı ] /Parametreler

?eklindedir. Burada parametreler:

/f Disketdeki hataları düzeltir. Ancak bu parametre başka bir program çelışırken kullanılmamalıdır. Örneğin WINDOWS altında çalıştırılmamalıdır, çünkü çalışmakta olan windows programı FAT’de farklı şekilde yorumlanıp bir kısım bilgilerin kaybolmasına neden olabilir.

/v Disk veya disket konrol edilirken her klasördeki dosyalar ekran getirilir.

c:\>chckdsk a: ‘Yazıldığında a: sürücüsndeki disket kontrol edilir ve elde edilen diskete ait sonuclar ekrana şu şekilde getirilir:

Volume Serial Number is 0E34-15D4

1.457.664 bytes total disk space

145.920 bytes in 3 hidden files

1.536 bytes in 3 directories

1.037.824 bytes in 16 user files

272.384 bytes available on disk

512 bytes in each allocation unit

2.847 total allocation units on disk

532 available allocation units on disk

654.336 total bytes memory

607.632 bytes free

Instead of using CHKDSK, try using SCANDISK. SCANDISK can reliably detect

and fix a much wider range of disk problems. For more information,

type HELP SCANDISK from the command prompt.

c:\>chcdsk ‘Yazıldığında bulunulan sürücü olan c: sürücüsündeki hard disk kontrol edilerek durumu aşağıdaki gibi belirtilir:

Volume FIZIK created 11/12/1995 17:51

Volume Serial Number is 97AE-1400

Errors found, F parameter not specified

Corrections will not be written to disk
 
 

1 lost allocation units found in 1 chains.

8.192 bytes disk space would be freed

425.517.056 bytes total disk space

180.224 bytes in 13 hidden files

1.179.648 bytes in 142 directories

165.404.672 bytes in 3.086 user files

258.744.320 bytes available on disk

8.192 bytes in each allocation unit

51.943 total allocation units on disk

31.585 available allocation units on disk

654.336 total bytes memory

607.632 bytes free

Instead of using CHKDSK, try using SCANDISK. SCANDISK can reliably detect

and fix a much wider range of disk problems. For more information,

type HELP SCANDISK from the command prompt.

c:\>chkdsk >rapor ‘c: sürücüsü kontrol edilerek sonuçlar rapor isimli bir dosyaya saklanır.

c:\>chkdsk a: >lpt1 ‘a: sürücüsü kontrol edilerek sonuçlar printer’a gönderilir.

FILE(DOSYA) KOMUTLARI

Komutların dosya ile mi yoksa klasör ile mi ilgili olduğunu karıştırmamak için bunları dosya ve klasör komutları başlığı altında incelememiz mümkündür.

COPY CON KOMUTU

Dosya açmakta kullanılır, Genel kullanım normu,

COPY CON [ Dosya Adı.Uzantısı ]

şeklinde olup dosya adı en fazla 8, uzantısı ise 3 karakterden oluşabilir. Açılan dosya’yı saklayarak çıkmak için, son boş satıra ENTER tuşu ile gelinerek, “F6” fonksiyon tuşuna basılır veya “Ctrl+Z” tuşlarına birlikte basılır.

c:\>copy con fizik3.bat

Bu dosya bir deneme dosyasıdır.

.......

......

F6

Bu i?lem sonunda fizik3.bat isimli bir dosya açılarak içerisine bilgiler yazılmış olur.

c:\> 1 file(s) copied

Copy Con komutu bir iç komut olduğundan kullanılmaktadır, fakat dosya açmakta kullanılan EDIT komutu “full screen editör” komutu olup Cop Con komutuna göre çok daha kullanışlıdır. Copy Con komutu zorunlu hallerde kullanılır.

TYPE KOMUTU

Dosya içeriğinin görülmesinde kullanılır, genel kullanım normu,

TYPE [ Dosya Adı.Uzantısı ]

şeklindedir. Yine Type komutunun yaptığı işlevi ileride göreceğimiz EDIT komutu ile ile kullanışlı bir şekilde yapabiliriz. Type komutu ile fizik3.bat isimli dosyanın içeriğini görmek için şu komut yazılır:

c:\>type fizik3.bat

Bu dosya bir deneme dosyasıdır.

.......

......

DEL KOMUTU

Dosya silmekte kullanılan bir iç komut olup, genel kullanım normu,

DEL [ Dosya Adı.Uzantısı ] /p

?eklindedir.

c:\>del fizik3.bat ‘fizik3.bat adlı dosya silinir.’

/p parametresi kullanıldığında dosya silinmeden önce silinip silinmeyeceğini son kez kullanıcıya onaylatır.

c:\>del fizik3.bat /p

c:\>fizik3.bat, Delete (Y/N)?

‘Burada “Y” tuşuna basılırsa dosya silinir, “N” tu?una basılırsa silmekten vazgeçilir.’

c:\>del. ‘Bulunulan klasördeki tüm dosyalar silinir.’

c:\>del *.*

All files in directory will be deleted!

Are you sure (Y/N)?

“Y” tuşuna basılırsa tüm dosyalar silinir.

REN KOMUTU

Dosya isimlerinin değiştirilmesinde kullanılır, genel kullanım normu,

REN [ Dosya Adı1.Uzantısı ] [ Dosya Adı2.Uzantısı ]

Burada 1. dosya adı eski , 2. dosya adı ise yeni dosya adıdır.

c:\>ren fizik3.bat gazi.fiz ‘Burada fizik3.bat adlı dosyanın ismi gazi.fiz olarak değiştirilir.’

COPY KOMUTU

Dosya kopyalamakta kullanılır, genel normu,

COPY [ Dosya Adı1.Uzantısı ] [ Dosya Adı2.Uzantısı ] /Parametreler

?eklindedir.

c:\>copy fizik3.bat fizik.bat ‘fizik3.bat adlı dosyayı aynı klasöre fizik.bat olarak kopyalar, her iki dosyanın da içeriği aynı, sadece isimleri farklıdır.

c:\>copy fizik3.bat c:\dos fizik3.bat adlı dosya c: sürücüsünün root’unun DOS alt klasörü içine, yeni bir dosya ismi verilmediği için, aynı isimle yani fizik3.bat ismi ile kopyalanır.

c:\>copy fizik3.bat c:\dos\fen.fz ‘Yine bulunulan klasördeki fizik3.bat isimli dosyayı c:’ nin DOS alt klasörün fen.fz ismi ile kopyalar.

c:\> copy c:\dos\gaziegt.fak fizik DOS alt klasöründeki gaziegt.fak isimli dosya ,bulunulan klasör olan ROOT’a , fizik ismi ile kopyalanır.

c:\dos\>copy format.com c:\fizik ‘Bulunulan klasördeki( Burada bulunulan klasör c: sürücüsünün DOS alt klasörü) format.com isimli dosya aynı isimle c: sürücüsünün fizik alt klasörüne kopyalanır.

c:\dos\>copy format.com c:\fizik\biçim.com ‘Bulunulan klasördeki( Burada bulunulan klasör c: sürücüsünün DOS alt klasörü) format.com isimli dosya c: sürücüsünün fizik alt klasörüne, biçim.com ismi ile, kopyalanır.

c:\fizik>copy *.* a:\fen ‘Bulunulan klasör olan c: sürücüsünün fizik alt klasöründeki bütün dosyalar(*.* = bütün dosyalar demektir= . ) a: sürücüsünün fen alt klasörüne aynı isimle kopyalanırlar.

c:\fizik>copy. a:\fen ‘Bu komut üstteki komutla aynı işlevi görür.

c:\fizik\>copy a:\fen\*.* ‘A: sürücüsünün fen alt klasöründe bulunan bütün dosyalar bulunulan klasör olan c: sürücüsünün fizik alt klasörüne kopyalanır.

(=copy a:\fen\. = copy a:\fen\*.* c:\fizik)

c:\>copy command.com b:command.com adlı dosya aynı isimle b: sürücüsünün root’una kopyalanır.”

c:\>copy b:\command.com ‘b: sürücüsünün rootunda bulunan command.com isimli dosya bulunulan klasör olan, c: sürücüsünün root’ una kopyalanır.

c:\>copy *.bat c:\fen ‘uzantısı bat olan tüm dosyalar c: sürücüsünün fen alt klasörüne aynı isim ve uzantı ile kopyalanırlar.

c:\>copy *.bat c:\fen\*.gel ‘bat uzantılı tüm dosyalar c: sürücüsünün fen alt klasörüne isimleri aynı kalacak şekilde gel uzantısı ile kopyalanırlar. Örneğin rootda bulunan fizik.bat isimli bir dosya varsa bu fen alt klasörüne kopyalanırken ismi fizik.gel olarak değişir.

c:\>copy fiz*.* a: ‘c:’ nin root’unda bulunan isminin ilk üç harfi fiz diğer harfleri ne olursa olsun tüm dosyaları(fiz.bat, fizik.exe, fizyoloj.biy, ... , gibi) a: sürücüsünün root’una kopyalar.

c:\>copy ali.?at d: ‘ismi ali, uzantısının son iki harfi at ve ilk harfi ne olursa olsun tüm dosyaları(ali.bat, ali.cat, ali.zat,...) d: sürücüsüne kopyalar.(Not: * işareti birden çok harf için joker olarak kullanılabilirken ? işareti ancak bir tek harf için joker olarak kullanılabilir.)

c:\>copy ?.com a: ‘isminin ilk harfi ne olursa olsun uzantısı com olan tüm dosyaları(a.com, b.com, c.com,. d.com, ...) a: sürücüsüne kopyalar. Burada ? işareti sadece bir tek harf yerine joker olarak kullanılabileceğinden kopyalanan dosyaların isimlerinin bir tek harfden oluşması gerekmektedir’

.c:\>copy *.com a: ‘ismi ne olursa olsun (Burada * işareti istenildiği kadar harf yerine joker olarak kullanılabileceğinde dosya isminin tek bir harfden oluşması gibi bir sınırlama söz konusu değildir. Dosya ismi tek bir harfden oluşabileceği gibi 8 harfden de oluşabilir, yani, a.com, ali.com, fizik.com, kimyacı.com, gibi ) uzantısı com olan tüm dosyaları a: sürücüsüne kopyalar.

XCOPY KOMUTU

Copy komutu gibi dosya kopyalamakta kullanılır, copy komutu bir iç komut iken xcopy komutu bir dış komutdur. Copy komutuna ilave olarak sadece dosyalar değil klasörlerin de kopyalanmasını sağlar, genel normu copy komutu ile aynı olup,

XCOPY [ Dosya Adı1.Uzantısı ] [ Dosya Adı2.Uzantısı ] /Parametreler

şeklindedir. Yukarıda copy komutu için yazılan örneklerin tamamı Xcopy komutu için de geçerlidir, fakat Xcopy komutu ile bir takım ilave kopyalama özellikleri de kullanılabilir, bu özellikler şu parametreler ile yapılır:

/s Bulunulan klasördeki tüm dosyalara ilaveten tüm alt klasörleri ve eğer var ise bunların içerisindeki dosyalarında kopyalanmasını sağlar.

/w Kopyalama işlemine başlamak için kullanıcıdan talimat bekler bu amaçla “press any key to begin copying file(s)” mesajı gelir, herhangi bir tuşa basıldığında kopyalama işlemine başlanır.

/d:date Date ile (Ay/Gün/Yıl sırasına göre) verilen tarihden sonra oluşturulan dosyaların kopyalanmasını sağlar.

/e İçerisinde hiç bir dosya olmayan alt klasörlerinde kopyalanmasını sağlar. Bu paramatre /s parametresi ile birlikte kullanılmalıdır.

Diğer parametreler:

/a, /m, /p, /v.

c:\>xcopy *.* b: /s C: sürücüsünde bulunan tüm dosya ve alt klasörleri içerisindeki dosyalar ile birlikte b: sürücüsüne kopyalar.

c:\>xcopy *.* b: copy komutunda olduğu gibi, c: sürücüsünün root’unda bulunan tüm dosyaları(klasörleri değil) b: sürücüsünün root’una kopyalar.

c:\dos>xcopy *.* c:\fizik /s/e C: sürücüsünün dos alt klasöründe bulunan tüm dosya ve alt klasörleri , içleri bo? olan klasörlerle birlikte , yine c: sürücüsünün fizik alt klasörüne kopyalar.

c:\>xcopy b:\dos\*.* /d: 07/26/96 B: sürücüsünün dos alt klasöründe bulunan ve 26 Temmuz 1996 tarihinden sonra oluşturulmuş olan tüm dosyaları bulunulan klasör olan c: sürücüsünün root’una kopyalar.

MOVE KOMUTU

Copy ve Xcopy komutları gibi dosyanın bir klasör’den başka bir klasöre veya aynı klasör içerisine aktarılmasını sağlar. Fakat bu iki komutdan farkı, Copy ve Xcopy komutu dosyaları bir yerden başka bir yere kopyalarken hem orijinal dosya dururken hem taşınan dosya durduğu için aynı içerikli, isimleri farklı olabilir, iki dosya oluşuyordu, Move komutunda orjinal dosya bir yerden başka bir yere taşınmış oluyor, dolayısı ile tek bir dosya söz konusudur. Copy ve Xcopy komutları ile dosyaların kopyalanması sözkonusu iken Move komutu ile dosyaların taşınması sözkonusudur. Genel kullanım normu, yine Copy ve Xcopy komutları ile aynı olup,

MOVE [ Dosya Adı1.Uzantısı ] [ Dosya Adı2.Uzantısı ] /Parametreler

şeklindedir. Yalnız Kopyalama komutlarında kopyalanmak istenilen klasör(Hedef Directory) cursör’ün bulunduğu klasör ise bunu yazmaya gerek yoktu, fakat Move komutunda hedef klasör mutlaka belirtilmelidir. Yani: “c:\>copy c:\dos\fizik.bat” komutu geçerli bir komut olup dos alt klasöründeki fizik.bat isimli dosyayı bulunulan klasör olan c: sürücüsünün root’ una kopyalarken; dos alt klasöründe bulunan fizik.bat isimli dosyayı c:’nin root’una taşımak istediğimizde, “c:\>move c:\dos\fizik.bat” yazıldığında hatalı olacak ve hedef klasör’ün belirtilmesini isteyecektir, bu amaçla bu komut şu şekilde yazılmalıdır “c:\>move c:\dos\fizik.bat c:\”.

c:\>move fizik3.bat fizik.bat ‘Bu komutun parametreleri Copy komutunda verilen örnekle aynı olmasına rağmen, Copy komutunda fizik3.bat adlı dosya aynı klasör içerisine fizik.bat ismi ile kopyalanırken c: sürücüsünün root’unda aynı içerikli fakat farklı isimli iki dosya oluşurken, buradaki Move komutu ile yapılan işlemde fizik3.bat isimli dosya fizik.bat isimli dosya içerisine taşınmışıtr. Root’ da Move işleminden sonra sadece bir tek fizik.bat isimli dosya sözkonusudur. Yani kopyalama komutlarında orijinal dosya yerinde dururken, Move komutunda orijinal dosya silinmektedir.

c:\>move fizik3.bat c:\dos fizik3.bat adlı dosya c: sürücüsünün root’unun DOS alt klasörü içine, yeni bir dosya ismi verilmediği için, aynı isimle yani fizik3.bat ismi ile taşınır. Burada artık c:’ nin root’ unda fizik3.bat isimli dosya yoktur, bu dosya artık sadece DOS alt klasörsindedir.

c:\>move fizik3.bat c:\dos\fen.fz ‘Yine bulunulan klasördeki fizik3.bat isimli dosyayı c:’ nin DOS alt klasörüne fen.fz ismi ile taşır. Yine artık root’da artık fizik3.bat isimli dosya yoktur aynı içerikli fakat fen.fz isimli dosya artık dos alt klasörüne taşınmıştır.

NOT: Move komutu klasör taşımakda kullanılamaz, fakat yukarıdaki genel kullanım normuna bağlı kalınarak Klasör isimlerinin değiştirilmesinde kullanılabilir. Örneğin C: sürücüsünün DOS alt klasörsinin isminin DOS6.22 olarak değiştirmek istersek;

c:\>move c:\dos c:\dos6.22

şeklinde yazılmalıdır.

c:\>move c:\dos c:\fizik\dos6.22 ‘Şeklinde bir komut verildiğinde burada istenen şey, c:’ nin DOS alt klasörünün yine c:’nin FİZİK alt klasörünün altına DOS6.22 olarak isimle taşınması istenmektedir. Klasör taşımakta Move komutu kullanılamayacağından BU KOMUT GEÇERSİZ BİR KOMUTTUR. Aşağıda verilen Move komutlarını inceleyerek sonuçları yorumlayınız.

KOMUT SONUÇ

c:\>move *.* c:\dos Doğru

c:\>move c:\dos\*.* Yanlış

c:\>copy c:\dos\*.* Doğru

c:\>move c:\fizik\fizik3.bat Yanlış

c:\>move c:\fizik\fizik3.bat c:\ Doğru

c:\dos>move c:\autoexec.bat b:\ilk.ac Doğru

c:\dos>move autoexec.bat b:\ilk.ac Doğru

c\dos>move a:\fen\fizik.gel Yanlış

c:\dos>move a:\fen\fizik.gel c:\dos Doğru

c:\>move a:\fizik a:\fen Doğru

c:\>move a:\fizik c:\fen Yanlış

c:\>move a:\fizik a:\fen\fizik Yanlış

ATTRIB KOMUTU

Dosyaların kullanım özelliklerini değiştiren bir komuttur. Bu özellikler dosyaların, sadece okunabilir(Read Only=r), arşivlenme(archive=a), sistem(system=s), saklı olma(hidden=h) özellikleridir. Genel normu,

ATTRIB [ +/- Özellik Kodu] [ Dosya Adı.Uzantısı ] /Parametre

şeklindedir. Burada kullanılan özellik kodları:

+r Dosyayı Read-Only (Sadece Okunabilir) yapar

-r Sadece okunabilir olan dosyanın bu özelliğini ortadan kaldırır.

+a Dosyaya arşiv dosyası özelliği kazandırır.

-a Arşiv dosyası özelliğini ortadan kaldırır.

+s Dosyayı sistem dosyası yapar.

-s Dosyanın sistem dosyası özelliğini ortadan kaldırır.

+h Dosyayı saklı yapar.

-h Saklı dosyayı eski haline getirir.

Parametre olarak sadece /s kullanılabilir.

/s Bu parametre kullanıldığında sadece bulunulan klasördeki değil tüm alt klasörlerdeki dosyaların da özelliği değiştirir.

Attrib komutu özellik kodsuz ve parametresiz kullanılırsa ilgili dosyaların var olan özellikleri gösterilir.

c:\>attrib autoexec.bat ‘Yazıldığında Autoexec.bat isimli dosyanın

A C:\AUTOEXEC.BAT önceden set edilmi? olan özellikler görülür.

c:\>attrib command.com

A R C:\COMMAND:COM

c:\>attrib io.sys

A SHR C:\IO.SYS

c:\> attrib +r autoexec.bat ‘Bu durumda autoexec.bat isimli dosya sadece okunabilir hale gelir. Bundan sonra bu dosya silinemez içerisine ekleme yapılamaz. Bu işlemlerin yapılabilmesi için daha sonra “attrib -r autoexec.bat” komutu kullanılarak bu Read-Only(sadece okunabilir) özelliğinin kaldırılması gerekir.

c:\>attrib +h fizik3.bat ‘ Bu durumda fizik3.bat isimli dosya saklanmıştır. DIR komutu çekildiğinde bu dosya dosyalar listesinde görülemez.

c:\>attrib -h fizik3.bat ‘Bir önceki komutla saklanmış bulunan fizik3.bat adlı dosyanın bu özelliği ortadan kaldırılmış olur. Bu aşamadan sonra dir çekildiğinde bu dosya artık dosyalar listesinde görülebilir.

c:\>attrib +r +a ali.bat ‘Ali.bat isimli dosya hem ar?iv özelliğine hem de sadece okunabilir olma özelliğine sahip olur.

c:\>attrib -r *.* ‘c: sürücüsünün root’ unda bulunan eğer varsa bütün sadece okunabilir özellikli dosyaların bu özellikleri ortadan kaldırılmış olur.

c:\>attrib +r *.* /s ‘c: sürücüsün root’unda bulunan dosyalara ilaveten, tüm alt klasörlerde bulunan diğer dosyalar da sadece okunabilir özelliğine sahip olur.

KLASÖR (DIRECTORY) KOMUTLARI

MD KOMUTU

Klasör açmakta kullanılır. Dosya açmakta kullanılmaz, bu amaçla “copy con” komutu ve “EDIT” editörleri kullanılır. Genel normu,

MD [ Klasör Adı.Uzantısı]

şeklindedir. Burada, dosyada olduğu gibi, klasör adı da en fazla 8, uzantısı ise 3 karakterden oluşabilir.

c:\>md fizik ‘Bulunulan klasör olan c: sürücüsünün root’unun altına fizik isimli bir alt klasör açar.

c:\>md a:\fizik ‘a: sürücüsünün root’una fizik isimli bir alt klasör açar.

c:\>md fen\fizik ‘c: sürücüsünün root’unun altına fen isimli onun altına da fizik isimli bir klasör daha açar, böylece tek komutla iki klasör açılmış olur.

c:\dos\>md ankara ‘Bulunulan klasör olan c:’nin dos alt klasörünün altına ankara isimli bir alt klasör açar.

CD KOMUTU

Bir klasörden diğer bir klasöre geçmek için , yani klasör değiştirmekte, kullanılır. Genel kullanım normu,

CD [ Klasör Adı.Uzantısı]

?eklindedir.

c:\>cd dos ‘c:’nin root’undan dos alt klasörüne geçilir.

c:\dos>

c:\>cd fizik\fen ‘c:’nin rootundan fizik alt klasörünün fen alt klasörüne geçer.

c:\fizik\fen>

c:\dos\fizik>cd.. ‘fizik alt klasöründen bir üst klasör(.. bir üst klasörü ifade eder)

c:\dos> olan dos klasörüne geçer.

c:\fizik\fen\kimya\>cd\ ‘Doğrudan c: sürücüsünün root’una geçer.(cd\ komutu ile hangi alt klasörden bulunulursa bulunulsun direk olarak root’a geçilir).

RD KOMUTU

Klasör silmekte kullanılır. Bu komut ile klasörün silinebilmesi için ilgili klasörün içinin boş olması gerekir, yani silinecek klasörün içinde hiç bir dosya yada alt klasör bulunmaması gerekir. Eger silinecek klasörün içinde dosyalar var ise öncelikle o dosyaların del komutu ile silinmesi gerekir. Eger silinecek klasörün altında alt klasör var ise öncelikle alt klasörün, yine rd komutu ile, silinmesi gerekir. Genel kullanım normu,

RD [ Klasör Adı.Uzantısı]

?eklindedir.

c:\>rd fizik ‘c: sürücüsünün fizik alt klasörünü siler. Silinebilmesi için fizik klasörünün içinin boş olması gerekir.

c:\>rd \dos\fen\fizik ‘c:’nin dos alt klasörünün fen alt klasörünün altında bulunan fizik alt klasörünü siler.

c:\>rd b:\yedek b: sürücüsündeki yedek isimli alt klasörü siler.

TREE KOMUTU

Klasörleri bir soyağacı gibi grafikle gösterir. Genel kullanım normu,

TREE [ Klasör Adı.Uzantısı] /Parametre

?eklindedir. Parametre

/f ‘Tüm alt klasörler içerisinde bulunan dosyaların isimlerini gösterir.

c:\>tree ‘Bulunulan klasör olan c: ’nin root’unda bulunan tün klasör ve alt klasörleri gösterir.

c:\>tree /f ‘c:’nin root’unda bulunan tüm alt klasörleri içerisindeki dosya isimleri ile birlikte listeler.

c:\>tree c:\dos ‘c:’nin dos alt klasörünün altında bulunan tüm alt klasörleri listeler.

c:\fizik\fen>tree ‘Bulunulan klasör olan c:’nin fizik alt klasörünün fen alt klasörünün altında bulunan klasörleri listeler.

c:\>tree b:\gazi ‘b: sürücüsündeki gazi alt klasörünün altında bulunan tüm alt klasörleri listeler.

DELTREE KOMUTU

Klasör silmekte kullanılır. rd komutu da klasör silmekte kullanılıyordu. Deltree komutu ile klasörü silmek için içinin boş olması gerekmez. Klasörün alt klasörleri de olsa onunla birlikte klasör silinir. rd komutuna göre daha kullanışlı olmasına rağmen rd komutunun bir iç komut olma avantajı vardır. Genel kullanım normu,

DELTREE [ Klasör Adı.Uzantısı]

?eklindedir.

c:\>deltree dos

Delete directory “dos” and all its subdirectories? [ yn]

‘dos alt klasörünü silmek için yukarıdaki komut yazıldığında onay için yukarıdaki mesaj gelir eğer “y” tuşuna basılır ise dos klasörü ve eger var ise dos klasörünün içindeki tüm dosyalar ve alt klasörler de silinir.

SÜZGEÇ KOMUTLARI

Dosyalar içerisindeki bilgilerin sıralanmasını, aranmasını ve istenilen ekran, dosya yada yazıcıya yönlendirilmesini sağlayan komutlara süzgeç komutları denir. Bunlar üç tanedir, SORT, FIND ve MORE komutlarıdır. Bu komutlarla birlikte yönlendirme işaretleri kullanılır, bunlar:

“>” İşareti İşlem sonucunda bilginin nereye gideceğini gösterir.

“<” İşareti İşlem için gerekli olan bilginin nereden alınacağını gösterir.

“>>” İşareti İşlem sonucunda bilginin nereye ekleneceğini gösterir.

“|” İşareti İşlem sonuçlarının bir başka işleme aktarılmasını sağlar.

SORT KOMUTU

Bir dosyadaki bilgileri okuyarak, bu bilgileri istenilen sütündaki itibaren sıralar, sıralı bilgilerin ekrana , bir başka dosyaya veya bir printer’a aktarılmasını sağlar. Genel kullanım normu,

SORT <Kaynak Dosya>Hedef Dosya /Parametreler

veya

KOMUT|SORT>Hedef Dosya /Parametreler

?eklindedir. Burada kaynak dosya bilginin alınacağı dosyayı, hedef dosya ise üzerinde işlem yapılmış olan bilginin aktarılacağı ekran, yazıcı veya dosyayı göstermektedir. Parametreler:

/+n ‘Sıralama işleminin n.sütün’dan itibaren yapılacağını belirtir. Bu verilmez ise sıralama otomatik olarak ilk sütündan itibaren yapılır.

/r ‘Bu parametre kullanıldığında sıralama işlemi tersden yapılır. yani, alfabetik olarak Z’den A’ ya; sayısal olarakta 9’dan 0’a doğru sıralama yapılır.

c:\>sort< fizik3.bat>fen.bat ‘Fizik3.bat adlı dosyanın içerisindeki bilgiler ilk sütundan itibaren sıralanarak sıralı bilgiler açılacak olan fen.bat isimli dosyaya aktarılır. Bu durumda fizik3.bat ve fen.bat isimli dosyalar aynı bilgileri içermesine rağmen, fen.bat isimli dosyadaki bilgiler alfabetik olarak sıralı haldedir.

c:\>sort< fizik3.bat ‘Fizik3.bat isimli dosya içerisindeki bilgiler yine ilk satırdan itibaren sıralanarak sıralı bilgiler ekranda gösterilir.

c:\>sort<fizik3.bat>con ‘Bir üstdeki komutla aynı ilevi yapar(Con=ekran)

c:\>sort<fizik3.bat>lpt1 ‘ Fizik3.bat isimli dosya içerisindeki bilgiler ilk sütündan itibaren sıralanarak sıralı bilgiler , lpt1=ilk paralel port’da bulunan, yazıcıya aktarılır.

c:\>sort<fen.fiz>fizik.fen /+13 ‘Fen.fiz adlı dosya içerisinde bulunan bilgiler 13.sütün ’dan itibaren küçükten büyüğe doğru sıralanarak sıralı bilgiler fizik.fen isimli dosyaya aktarılır.

c:\>sort<fen.fiz>fizik.fen /+13 /r ‘Fen.fiz adlı dosya içerisinde bulunan bilgiler 13.sütün ’dan itibaren büyükten küçüğe(/r) doğru sıralanarak sıralı bilgiler fizik.fen isimli dosyaya aktarılır.

c:\>dir|sort ‘Dir çekildiğinde ekrana gelen dosya ve klasörlerin listesi ilk sütündan itibaren sıralanark ekrana gelir.

c:\>dir|sort /+6 /r ‘Dir listesi 6.sütündan itibaren tersten(küçükten büyüğe doğru) sıralanarak sıralı bilgiler ekrana gelir.

c:\>dir|sort>liste.gel /+6 /r ‘Dir listesi 6.sütündan itibaren tersten(küçükten büyüğe doğru) sıralanarak sıralı bilgiler liste.gel isimli dosyaya yazılır.

c:\>dir|sort>com1 /+6 /r ‘Dir listesi 6.sütündan itibaren tersten(küçükten büyüğe doğru) sıralanark sıralı bilgiler (1.seri porta bağlı=com1) yazıcıya gönderilir.
 
 

FIND KOMUTU

Bir dosyadaki bilgileri okuyarak, bu dosya içerisinde istenilen bilgilere göre arama yapar, bulduğu bilgilerle ilgili veya istenirse ilgisiz olan satırların ekrana , bir başka dosyaya veya bir printer’a aktarılmasını sağlar. Genel kullanım normu,

FIND “BİLGİ” Kaynak Dosya>Hedef Dosya /Parametreler

veya

KOMUT|FIND “BİLGİ” >Hedef Dosya /Parametreler

?eklindedir. Burada parametreler:

/v Bilgiyi içermeyen tüm satırların süzülmesini sağlar.

/c Bilgiyi içeren satırların sayısını gösterir.

/n Bilgiyi içeren satırları satır numaraları ile birlikte gösterir. Bu parametre /c ile birlikte kullanılmaz, kullanılsa bile dikkate alınmaz.

/i Bilgi tarama sırasında küçük-büyük harf ayrımı yapmaz(not case-sensitive).

c:\>find “fizik” fizik3.bat ‘fizik3.bat isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan tüm satırları ekrana yansıtır.

c:\>find “fizik” fizik3.bat > con ‘Önceki komutla aynı işlevi görür.

c:\>find “fizik” gazi.egt > fizik.fen ‘gazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan tüm satırları fizik.fen isimli bir dosya içerisine yazar.

c:\>find “fizik” gazi.egt > fizik.fen /v ‘gazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunmayan tüm satırları fizik.fen isimli dosya içerisine yazar.

c:\>find “fizik” gazi.egt >fizik.fen /n ‘gazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan tüm satırları, satır numaraları ile birlikte fizik.fen isimli dosya içerisine yazar.

c:\>find “fizik” gazi.egt > fizik.fen /n/vgazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunmayan tüm satırları, satır numaraları ile birlikte fizik.fen isimli dosya içerisine yazar.

c:\>find “fizik” gazi.egt /cgazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan satırların sayısını ekranda gösterir.

c:\>find “fizik” gazi.egt >fizik.fen /igazi.egt isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan tüm satırları, fizik ibaresindeki harfler küçük olmasına rağmen dosya içerisindeki harflerin küçük-büyük olmasına bakılmaksızın(/i = not case sensitive) fizik.fen isimli dosya içerisine yazar.

c:\>find “fizik” fizik3.bat /n/c ‘Burada bilgisayardan fizik3.bat isimli dosya içerisinde hem fizik ibaresi bulunan satırların satır numaralarını hemde fizik ibaresini içeren satır sayısını istiyoruz. Aynı anda her ikisini yapması bir çelişki oluşturduğu için sadece /c parametresi dikkate alınır, /n parametresi /c ile birlikte kullanıldığında dikkate alınmaz. Dolayısı ile bu komut sonunda fizik3.bat isimli dosya içerisinde fizik ibaresi bulunan satır sayısı ekrana aktarılır.(=find “fizik” fizik3.bat /c)

c:\>find “fizik” gazi.egt fenedebi.yat >fizikci.ler ‘Önce gazi.egt adlı dosyayı okur içerisinde fizik ibaresi bulunan tüm satırları ekrana getirir, ardında fenedebi.yat adlı dosyayı okur aynı şekilde içerisinde fizik ibaresi buluna satırları ekrana tekrar getirir. Buradan da görülebileceği gibi tek bir find komutu ile aynı anda birden fazla dosya okunabilmektedir.

c:\>find “fizik” gazi.egt fen.bat kimya.gel biyoloji.su >lpt1 /n/v ‘gazi.egt, fen.bat, kimya.gel, biyoloji.su adlı dosyaları sırası ile okuyarak her birinde “fizik” ibaresi bulunmayan tüm satırları satır numaraları ile birlikte yazıcıya gönderir.

c:\>dir|find “bas” ‘Normalde “dir” çekildiğinde ekrana gelmesi beklenen liste yerine bu liste içerisinde “bas” ibaresi bulunan satırları ekrana getirir.

c:\>dir|find “bas” /v ‘Dir çekildiğinde ekrana gelmesi beklenen listede içerisinde “bas” ibaresi bulunmayan satırları ekrana getirir.

c:\>dir|find “bas”> basic.bas /n ‘Dir çekildiğinde ekrana gelmesi gereken listeden içerisinde “bas” ibaresi geçen tüm satırları satır numaraları ile birlikte basic.bas isimli bir dosya içerisine yazar.

c:\>dir|find “bas”>lpt1Dir çekildiğinde ekrana gelmesi gereken listeden içerisinde “bas” ibaresi geçen tüm satırları ilk paralel port’a bağlı olan printer’a aktarır.

MORE KOMUTU

İçerikleri bir ekrana sığmayacak kadar büyük olan dosyaların içeriklerinin Hedefe(Ekran, Dosya veya Yazıcı) aktarılırken sayfa sayfa görüntülenmesini sağlar. Genel kullanım normu,

MORE<Kaynak Dosya>Hedef Dosya

veya

KOMUT|MORE>Hedef Dosya

?eklindedir.

c:\>more<autoexec.bat ‘Autoexec.bat isimli dosyanın içeriğini sayfa sayfa ekrana getirir. Bu komutun yaptığı işlevi (type autoexec.bat|more) komutu da yapar.

c:\>more<autoexec.bat >fizik.ac ‘Autoexec.bat isimli dosyanın içeriği sayfa sayfa fizik.ac adlı dosya içerisine aktarılır.

c:\>more<autoexec.bat>lpt1 ‘Autoexec.bat isimli dosyanın içeriğini sayfa sayfa printer’a gönderir.

c:\>dir|more ‘Dir çekildiğinde ekrana gelecek olan liste ekrana sığmayacak kadar büyük ise bunların sayfa sayfa ekrana getirilmesini sağlar.(=dir /p)

c:\>sort<fizik3.bat|more ‘fizik3.bat adlı dosyanın sıraya konulmuş olan hali ekrandan sayfa sayfa görüntülenir.

c:\>find “fizik” gazi.egt|more gazi.egt isimli dosya içerisinde “fizik” ibaresi bulunan tüm satırlar ekranda satır satır görüntülenir.

BELLEK (MEMORY) ÇEŞİTLERİ

Bellekler üç kısımda incelenebilir:

1. Conventional Memory

2. Extended Memory(XMS=eXtended Memory Specification)

3. Expanded Memory(EMS=Expanded Memory Specification)

Bu üç bellek çeşidine ilaveten çoğu sistemlerde Upper Memory Area(UMA)(Yukarı Bellek Alamı) belleği de bulunur. Kullanılan bilgisayarın hangi tür belleklere sahip olduğunu görmek için DOS ortamında MEM komutu kullanılır. Normal olarak işletim sistemi ortamındaki programlar ilk bellek türünü, Conventional Memory(Ana Bellek) kullanırlar. Diğer bellekler olan XMS, EMS veya UMA kısmı programların kullanabilmesi için bu belleklere programların erişimini sağlayan bellek yöneticisinin bilgisayara yüklenmesi gerekir. Örneğin 1MB belleğe sahip bilgisayarda bu alanın 640 KB ’lık kısmı ana belleğe, geriye kalan 384 KB ’lık kısmı ise Yukaarı Bellek Alanına aittir. Yinee 8 MB belleğe sahip sistemde 1 MB yukarıdaki gibi dağılrken, geriye kalan 7 MB bellek ise ilave bellek alanına ait olacaktır.

1. CONVENTIONAL MEMORY(ANA BELLEK)

Tüm bilgisayarlarda bulunan temel bellektir. Bu belleğin kapasitesi 256 KB ile 640 KB arasında değişmekle birlikte günümüzde kullanılan bilgisayarlar için bu değer 640 KB’ dır. Diğer tür bellekte çalışması için özel komut verilmediği sürece tüm programlar bu bellekte çalışır. Bu belleğin bir kısmı DOS işletim sistemi tarafından kullanılır. CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT isimli dosyalarda belirtilen aygıt sürücüleri ve komutlar bu bellekte yine yer işgal eder. Bu belleğin kullanılmayan diğer kısmı ise diğer programlara ayrılır. Adresi sıfır ile başlayan ve kullanıcılara ayrılan bu belleğe kullanıcı belleği de denir. Kapasitesi 640KB ile sınırlı olup artırılamaz.

2. EXTENDED MEMORY(XMS)(İLAVE BELLEK)

Sistemin belleğini artırmanın bir yolu ilave bellek eklemektir. Bu bellek ancak 80286 veya daha yüksek işlemciye sahip bilgisayarlara eklenebilir. 80286 ve 80386 işlemcili bilgisayarların çoğunda standart 384 KB ilave bellek alanı vardır.

Ana bellekte çalışan programların çoğu ilave bellekte çalışamaz. Ana belleğin 640 KB’lık kısmının adresleri tüm programlar tarafından tanınır, fakat ilave bellekte bu söz konusu değildir. Programların ilave bellekdeki bu daha yüksek adresleri tanımabilmeleri için özel komutlara ihtiyaç hissederler. İlave bellek programların daha verimli ve daha hızlı çalışmalarını sağlar. Bununla birlikte bazı programlar bu bellekte çalışacak şekilde düzenlenmedikleri için bu alanda çalışmayabilir.

İlave belleği etkili bir şekilde kullanabilmek için “İlave Bellek Yönetici” programının yüklenmesi gerekir. Bu yönetici programlar bu bellek alanında aynı anda çalışan değişik programların aynı bellek adresini işgal etmelerini önler, ve programların bu belleği kullanmalarını kolaylaştırır. DOS işletim sisteminde bu ilave beleği yöneten program HIMEM.SYS programıdır.

DOS işletim sistemi ana bellek yerine ilave bellekte de çalışabilir, böylece ana bellekte diğer programlar için daha fazla yer ayrılmış olur.

3. EXPANDED MEMORY(EMS)(GENİŞLETİLMİŞ BELLEK)

Sistemin belleğini artırmanın bir diğer yolu da genişletilmiş bellek yüklemektir. Bunun için iki parçaya ihtiyaç vardır, bunlar bellek kartı ve bellek yönetici programıdır.

Bu belleği kullanmak üzere dizayn edilmiş olan programlar doğrudan bu bellek alanını kullanmazlar. Bu bellek alanı her birinin büyüklüğü 16KB olan ve sayfa adı verilen segmentlere ayrılmıştır. Bir program genişletilmiş bellekte bulunan bir bilgiye ihtiyaç duyduğunda, genişletilmiş bellek yöneticisi uygun sayfayı sayfa çerçevesi denilen bir alana kopyalar. Sayfa çerçevesi Upper Memory Area denilen bellekte bulunur. Bir program gerekli bilgiyi sayfa çerçevesinden alır.

Bazı programlar genişletilmiş belleği kullanamazlar, çünkü bunlar genişletilmiş bellek yöneticisi ile etkileşecek şekilde dizayn edilmemişlerdir. Bununla birlikte programların çoğu , ilave bellek yerine, genişletilmiş belleği kullanacak şekilde dizayn edilmişlerdir, çünkü genişletilmiş bellek daha önce tanımlanmıştır.

Geni?letilmiş bellek yöneticisi , bir anda sınırlı miktardaki bilginin programlara erişimini sağladığı için, bu bellekde çalışan programlar, ilave bellekdeki programlara göre daha yavaş çalışır.

UPPER MEMORY AREA(YUKARI BELLEK ALANI)




Çoğu bilgisayarlarda 384 KB kapasitesinde “Upper Memory Area” isimli bir alan vardır. Bu bellek 1MB’ lık belleğin 640KB’ lık ana bellek kısmı ile 1024KB ’lık kısmı arasında kalan 1024-640=384 KB’ lık kısımdır. Bu alan 640 KB’ lık ana bellekle bitişiktir.

UMA toplam belleğin bir parçası olarak 384 KB UMA

dikkate alınmaz, çünkü bu alana programlar

saklanamaz. Bu alan normalde sistemin 1 MB



donanımlarının çalışması için ayrılmıştır. 640 KB Ana Bellek

Bu bellek görüntü alt sistemine tahsis edilen

tampon alanı(Video Bellek), sisteme bağlanmış

değişik adaptörlerin üzerindeki ROM’ları ve genişletilmiş bellek RAM’ ini içerir. Sistemin ROM BIOS’ u bu belleğin üst kısmında bulunmaktadır.

Mikroişlemcisi 80386 ve daha yüksek olan bilgisayarlar ilave belleğe sahip ise, MS-DOS işletim sistemi ana bellekdeki boş alanı artırmak amacı ile UMA kısmını kullanabilir. DOS ‘un belirli aygıt sürücü ve program komutları ana belleğin dışına, genellikle ilave belleğe, yüklenebilmektedir. Yüklendikten sonra, bu aygıt sürücü ve programları DOS UMA ’da nerede iyi çalışacak ise oraya kopyalar. UMA’ da çalışacak olan program ve aygıt sürücü sayısı buradaki kullanılmamış olan bellek miktarına bağlı olarak değişir.

DOS BELLEK YÖNETİCİLERİ

Bilgisayarın extended(ilave), expanded(genişletilmiş) belleği ve Upper Memory Area (yukarı bellek alanı)’ nı kullanabilmesi için bellek yöneticisine ihtiyacı vardır. Bir bellek yöeneticisi herhangi bir belleğe erişimi sağlayan bir aygıt sürücüsüdür. Fakat ana belleğe(conventional) erişmek için ayrı bir bellek yöneticisine gerek yoktur, çünkü bu yönetici zaten DOS i?letim sisteminin içinde yüklüdür.

DOS i?letim sisteminin yüklenebilir Bellek Yöneticileri şunlardır:

1.HIMEM: Extended Memory(ilave belleğe) erişimi sağlayan bir bellek yöneticisidir.

2.EMM386:, Expanded(genişletilmiş) belleği simule etmek için extended (ilave) belleği kullanır. Aynı zamanda yukarı bellek alanına(UMA) da ulaşılmasını sağlar.

DOS işletim sistemi direk olarak genişletilmiş(expanded) belleğe erişimi sağlayan bir bellek yöneticisine sahip değildir, çünkü her bir genişletilmiş bellek kartı kendine özgü bellek yöneticisi kullanır. Bu belleği kullanmak için genişletilmiş bellek kartı ile birlikte piyasaya sürülen bellek yöneticisinin bilgisayara yüklenmesi gerekir.

Bilgisayara yukarıda isimleri verilen HIMEM ve EMM386 bellek yöneticilerini yüklemek için bunlara ait komutlar olan HIMEM.SYS ve EMM386.EXE dosyalarının CONFIG.SYS dosyası içerisine DEVICE sürücü komutu kullanılarak konulması gerekir. Bu yöneticiler ana bellekte bir miktar yer i?gal ederler, fakat diğer belleklerde işgal etdikleri alanlardan çok daha büyük belleklere erişimi sağlarlar.

NOT: DOS işletim sistemi bellek yöneticisi olan bu iki aygıt sürücüsüne ilaveten, SMARTDrive ve RAMDrive isimli sürücülere de sahiptir. Bu programlarda DEVICE komutu kullanılarak başlatılmasına rağmen, bunlar bellek yöneticisi değildir. Sistemin hızını artırmak amacı ile belleğin belirli kısımlarını kulanan optimizasyon programlarıdır.

BELLEK KAPASİTESİNİ ARTIRMA YOLLARI

Bir program bilgisayarda yeterince bellek alanı bulamadığı için çalışamıyorsa, belleğin kapasitesi artırılmaya çalışılmalıdır. Bir programın çalışabilmesi için bu belleğe ilaveten fiziksel belleğe de ihtiyacı vardır. Çünkü programın çalışması esnasında “temporary(=geçici)” dosya, bilgilerini ve eğer gerekiyorsa sonucları saklayacağı disket veya disklerde fiziksel disk alanlarına ihtiyaç duyarlar. Örneğin bir programın çalışması için 512 KB belleğe ihtiyacı varken bilgisayarda 256 KB bellek alanı var ise programın çalışmayacağı aşikardır. Buna ilaveten bilgisayarın yeterli belleğe sahip olmasına rağmen programın yine çalışmadığı durmlarla karşılaşılabilir. Bu genellikle memory-resident programları denilen bellekte kalan programların bellek alanlarını işgal etmelerinin bir sonucudur. Bu problemler genellikle yetersiz ana bellek alanının sonucu oluşur, bununla birlikte bazı programların çalışmaması ise ilave ve genişletilmiş bellek alanlarının yetersizliği sonucu olabilmektedir. Bu gibi durumlarda bellek alanlarını artırmak için şu işlemler yapılabilir:

1. İlave bellek yöneticisi olan HIMEM ’ın kullanılması.

2. Ana bellekdeki boş alanı artırma.

3. İlave bellekdeki boş alanı artırma.

4. Genişletilmiş bellekdeki boş alanı artırma

1. İlave Bellek Yöneticisi Olan HIMEM ’ın Kullanılması.

İlave bellek yöneticisi olan HIMEM bu bellek alanına erişimi sağlar ve aynı anda programların bu bellek alanlarındaki aynı alanı kullanmalarını önler. HIMEM, ilave bellek alanının kullanılmak istenmesi durumunda yüklenmelidir. Bunun avantajları ve dezavantajlar vardır.

Avantajları.

İlave bellek alanının programlar tarafından kullanılmasını İlave bellek Tanımlayıcısı (Extended Memory Specification) protokolüne uygun olarak yapılır.

Programların kullandıkları bellek alanlarının çakışması sonucu ortaya çıkabilecek hataları önler.

EMM386 bellek yöneticisi ile birleşerek, DOS işletim sisteminin ilave bellekte çalışmasını sağlar, böylece ana bellekten tasarruf sağlanır.

80386 ve daha yüksek işlemcili bilgisayarlarda, yukarı bellek alanının bir kısmının kullanılmasını sağlayarak, ana bellek alanından tasarruf sağlar.

Yine 80386 ve daha yüksek işlemcili bilgisayarlarda, EMM386 yöneticisini ilave belleği, genişletilmiş belleğe ihtiyacı olan programlar için genişletilmiş bellek olarak emüle etmesini sağlar.

HIMEM yöneticisi Microsoft Windows’un 3.0 ve daha yüksek versionları ile uyumludur.

Dezavantajları.

Ana bellekte az da olsa yer i?gal eder.

İlave bellek yöneticisine gerek kalmadan direk olarak ilave belleğe ulaşabilen bazı eski programlarla uyuşmayabilir.

Öneriler.

HIMEM yöneticisi ilave belleğe sahip ise 80286 ve daha yukarı işlemcili bilgisayarlara yüklenmelidir.

HIMEM için kullanılan DEVICE komutunun CONFIG.SYS dosyası içerisinde, ilave belleği kullanmasını istediğiniz programlar veya aygıt sürücülerinden önce kullanıldığından emin olunmalıdır.

HIMEM Yöneticisinin Yüklenmesi.

1. CONFIG.SYS dosyasının başına HIMEM.SYS dosyası için DEVICE komutu yazılmalıdır. İlave belleği kullanacak olan diğer aygıt sürücüleri için olan DEVICE komutu bundan sonra gelmelidir. Default değerlerin kullanıldığı HIMEM yöneticisini çalıştıracak olan DEVICE komutu şu şekilde olmalıdır.

device=c:\dos\himem.sys

Bu komut CONFIG.SYS dosyasının içine yazıldıktan sonra aktif hale gelmesi için bilgisayar kapatılıp yeniden açılmalıdır.
 
 
 
 

2. Ana Bellekdeki Boş Alanı Artırma.

Bütün programlar çalışmaları için ana belleğe ihtiyaç duyarlar. Yetersiz bellek alanı nedeni ile bir program çalışamıyorsa, bu bellek alanının artırılması yoluna gidilmelidir.

Daha fazla ana bellek alanı elde etmek için, DOS, yüklenebilir aygıt sürücüleri ve diğer memory-resident denilen ve bellekte kalan programların kullandığı alanların minimuma indirilmesi gerekir. Bir program çalıştırıldığında sadece ana bellek alanını kullanabilir. Eğer Memory-resident programları belleği zaten kullanmıyorlarsa, program bu bellek alanını kullanamöayacaktır. Ana bellek alanını artırmanın yolları şunlardır:

a.Eğer sistem ilave belleğe sahip ise DOS işletim sistemi ana bellek yerine ilave bellekte çalıştırılmaldır.

b.CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT isimli dosyalardaki gereksiz olan memory-resident programları silinecek şekilde yeniden düzenlenmelidir.

c.80386 ve daha yüksek işlemcili bilgisayarlarda, aygıt sürücüleri ve diğer memory-resident programları ana bellek yerine Yukarı bellek Alanında çalıştırılmalıdır.

Bunlardan sonuncusu ayrı bir başlık(Programların Yukarı Bellek Alanında Çalıştırılması) altında incelenecktir. Bu üç yoldan ilk ikisini sıra ile açıklayalım:

a.MS-DOS İşletim Sisteminin İlave Bellekten Çalıştırılması.

Normal olarak ana bellek alanında çalışan, DOS işletim sistemi ilave bellek alanında çalıştırıldığında ana bellek alanı artırılmış olur. Bu yapıldığında ilave belleğin ilk 64Kb’lık kısmı(Ms-Dos 5.0 için) işletim sistemi olarak kullanılır. Bu kısım Yüksek Bellek Alanı(HMA) olarak adlandırılır. İlave belleği olan sistemlere DOS işletim sistemini kuran programlar otomatik olarak işletim sisteminin HMA alanından çalışmasını sağlarlar.

Avantajları.

Ana bellek alanının artmasını sağlar.

İlave belleğe sahip herhangi bir bilgisayda çalışabilir.

Sadece bir kaç programın kullandığı ilave belleğin az kullanılan HMA alanını kullanır.

HIMEM yöneticisinin büyük bir kısmını HMA alanına yüklediği için yine ana bellek alanının artmasını sağlar.

Dezavantajları.

Kullanılan sistemin ilave belleğe sahip olmasını gerektirir.

HMA alanını kullanan programların bu alanı kullanmasını önler, fakat bu ciddi sorunlara neden olmaz, çünkü bu alanı kullanan programların sayısı çok azdır.

Öneriler.

İlave belleğe sahip olan sistemlerde DOS işletim sistemi HMA alanından çalıştırılmaldır.

MS-DOS İşletim Sisteminin HMA Alanına Yüklenmesi.

DOS işletim sisteminin İlave belleğin Yüksek Bellek Alanı(HMA)’ndan çalıştırlabilmesi için CONFIG.SYS doyasında şu iki komutun bulunması gerekir.

device=himem.sys

dos=high

b. CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT Dosyalarının Düzenlenmesi.

Sistem çalışmaya başladığında bu iki dosya içerisinde bulunan komutlar belleği kullanan aygıt sürücüleri ve diğer programları başlatabilir. Ana belleği artırmak için bu dosylara içerisinde bulunan gereksiz dosyaların silinmesi gerekir. Eğer komutların anlamı bilinmiyorsa o komut gereksiz dir diye düşünülerek silinmemelidir. Sadece anlamı bilinen komutlar silinmelidir. Silinirken doğrudan silmek yerine ileride tekrar kullanabilecek şekilde bu komutların önüne REM ibaresi koymak yeterlidir. Bu durumda bilgisayar ilgili komutu açıklama gibi düşünerek pas geçecektir. Örneğin mouse.com adlı dosyayı devre dışı bırakmak isteyelim. Bu dosyanın Autoexec.bat isimli dosyanın içerisinde,

c:\mouse\mouse.com

şeklinde bulunduğunu farz edelim. Bu komut satırının önüne REM yazarsak,

rem c:\mouse\mouse.com

olur ve bu komut artık, önündeki REM ibaresi kaldırılıncaya kadar, icra edilmez.
 
 
 
 
 
 
 
 

3. İlave Bellekdeki Boş Alanı Arttırma
 
 

Bazı programların çalışabilmesi için daha fazla ilave belleğe ihtiyaç duyabilirler, bu bellek alanını artırmak için şu işlemler yapılabilir:

Öncelikler sistemin programın çalışabilmesi için gerekli olan fiziksel bellek kapasitesine sahip olup olmadığı kontrol edilmelidir.

CONFIG.SYS adlı dosyanın içerisinde HIMEM.SYS için DEVICE komutunun kullanıldığından emin olunmalıdır.

CONFIG.SYS dosyası içerisinde, SMARTDrive, RAMDrive ve EMM386 için DEVICE komutu tanımlanmış ise, bu programların ilave bellek alanının tamamını doldurup doldurmadığına dikkat edilmelidir. Bunlar kullanılmış ise ilave bellek alanındaki kullanılan miktar, bazı DEVICE komutları REM ile devre dışı bırakılarak, azaltılabilir.

CONFIG.SYS dosyasında gereksiz programların ilave bellek alanını kullanıp kullanmadığına bakılmalıdır.

Eğer program çalışmıyor ve “High Memory Area(HMA) already use” gibi bir mesaj veriyorsa bu programlar için ilave bellek alanı boşaltılmalıdır.

HMA alanını kullanmak isteyen program sayısı çok azdır, bununla birlikte, bu alanı kullanmak isteyen programlar çalıştırılmak istendiğinde: CONFIG.SYS dosyasında dos=high komutu var ise bu komut devre dışı bırakılmalıdır. Bu durumda artık DOS ana bellekde çalışacaktır. Eğer CONFIG.SYS dosyasında dos=high,umb komutu bulunuyor ise bu durumda bu komutu silmek yerine dos=umb şeklinde değiştirmek yeterli olacaktır. dos=high,umb komutu ile DOS kendini HMA denilen yüksek bellek alanına yüklerken , yukarı bellek bloku ile ana bellek arasında da ilişki kurması da sağlanır. Sadece dos=umb kullanıldığında ise DOS ana bellekte yüklü olmasına rağmen ana bellek ile yukarı bellek bloku arasındaki ilişki kurma görevini sürdürecektir.
 
 
 
 
 
 
 
 

3. Genişletilmiş Bellekdeki Boş Alanı Arttırma

Bazı programlar ise genişletilmiş bellek alanının az olması nedeni ile çalışmayabilir. Bu durumda dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:

Sistemin programın çalışmasına yetecek derecede fiziksel genişletilmiş belleğe sahip olup olmadığına bakılmalıdır. 80386 ve daha yukarı işlemcili sistemlerde genişletilmiş bellek alanlarının programlar tarafından kullanılabilmesi için EMM386 bellek yönetici programları kullanılabilir.

Sistemin fiziksel kapasitesi yeterli ise, CONFIG.SYS dosyası içerisinde genişletilmiş bellek kartı ile birlikte gelen bellek yönetim programının DEVICE komut ile tanımlı olup olmadığı kontrol edilmelidir. Bu tanımlama komutu, programın genişletilmiş bellek alanını kullanabilmesi için gereklidir.

İlave bellekte olduğu gibi, CONFIG.SYS dosyasında SMARTDrive ve RAMDrive aygıt sürücüleri için kullanılan DEVICE komutları var ise bu programın genişletilmiş bellek alanını kullanıp kullanmadığına dikkat edilmeli ve eğer mümkün ise bu aygıtlar sürücüleri devre dışı bırakılarak genişletilmiş bellek alanı artırılmaya çalışılmalıdır.

Yine CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT dosyaları eğer, genişletilmiş belleği kullanan, gereksiz komutlar içeriyorsa uygun şekilde bu komutlar devre dışı bırakılmalıdır.

Eğer EMM386 bellek yönetici programı genişletilmiş bellek emulatörü olarak kullanılıyorsa, EMM386 ile programın daha fazla belleği kullanmasını sağlayacak şekilde ilave belleğin daha fazla kısmını genişletilmiş bellek olarak emüle edilmelidir.

EMM386 ‘nın Genişletilmiş Bellek Emülatörü Olarak Kullanılması.

Bir geni?letilmi? bellek emülatörü, ilave belleği genişletilmiş bellek olarak gösterir. Yani ilave bellek sanki genişletilmiş bellek gibi kullanılır. Bunu EMM386 programının yapabilmesi için bilgisayarın fiziksel olarak genişletilmiş belleğe sahip olması gerekir. EMM386, bu görevine ilave olarak, Yukarı Bellek Alanı(HMA) yöneticisi olarak da kullanılabilir.

Avantajları.

Sadece ilave belleğe sahip olan sistamler için genişletilmiş bellek özelliği kazandırır.

Eğer sistem fiziksel olarak genişletilmiş belleğe sahip değil ise, genişletilmiş belleği kullanıp bazı programların daha hızlı çalışmalarını sağlayabilir.

Dezavantajları.

Sadece 80386 ve üst işlemciye sahip sistemlerde çalışır.

EMM386 ilave bellekte yaklaşık 80 KB(Ms-Dos 5.0 için) yer kapladığı gibi, ilave bellek alanının bir kısmını da genişletilmiş bellek olarak simüle etdiğinden ilave bellek alanının azaltır.

Öneriler.

EMM386 bellek yöneticisi , sadece genişletilmiş bellek gerektiren programların 80386 ve daha yukarı işlemcili bilgisayarlarda çalıştırılmak istendiğinde kullanılmalıdır.

EMM386 , genişletilmiş bellek emülatörü olarak kullanıldığında, programın çalışması için gerekli olan bellek alanı kadar ilave bellek alanı gerekecektir. Örneğin genişletilmiş bellek alanında çalışan bir programın çalışabilmesi için 256KB yer gerekiyorsa, ilave bellek alanının 256KB ’lık kısmı EMM386 tarafında sanki genişletilmiş bellek alanı gibi kullanılacaktır.

EMM386 bellek yönetici programı, hem genişletilmiş bellek emülatörü hem de yukarı bellek alanı yöneticisi olarak kullanılmak istendiğinde EMM386 için olan DEVICE komutu ile birlikte RAM parametresi kullanılmalıdır. Aksi taktirde EMM386’nın ayırdığı genişletilmiş bellek alanını program kullanamayacaktır.

Microsoft Windows 3.0 ve üst versionları için, EMM386 , sadece Windows dışında genişletilmiş bellek gerektiren programların çalıştırılması durumunda kullanılmalıdır. Windows programı, “win /3” ile, 386 geliştirilmiş modda çalıştırıldığında, windows kendisi genişletilmiş bellek gerektiren programlar için bu bellek alanını simule etmektedir.

EMM386’ nın Genişletilmiş Bellek Emülatörü Olarak Yüklenmesi.

CONFIG.SYS dosyası içerisine EMM386 için yazılacak olan DEVICE komutu, HIMEM bellek yöneticisi için yazılan , DEVICE komutundan sonra; Genişletilmiş belleği kullanacak olan aygıt sürücüleri ve programlarından ise önce bir yere yazılmalıdır. Bu DEVICE komutu ile EMM386.EXE dosyasının yüklenmesi ve Genişletilmiş bellek emülatörü olarak kulanılmak istendiği belirtilir. Normalde Genişletilmiş bellekte çalışacak olan program ne kadar bellek alanına ihtiyaç duyarsa, EMM836 programı ilave bellek alanının o kadarlık kısmını sanki genişletilmiş bellek alanı gibi programın hizmetine sunar. İstenirse, ilave bellek alanının ne kadarlık kısmının genişletilmiş bellek alanı gibi kullanılacağı da DEVICE komutu ile belirtilebilir. Aşağıdaki komut ile, ilave bellek alanının 640 KB’lık kısmının genişletilmiş bellek alanı gibi kullanılması sağlanır.

device=c:\dos\emm386.exe 640

Bu komut CONFIG.SYS dosyası içerisine yazıldığında, eğer genişletilmiş bellek yöneticisi için kullanılmış olan başka DEVICE komutları var ise onlar devre dışı bırakılmalıdır. Genişletilmiş bellek emülasyonunun sağlanması için sistemin kapatılıp tekrar açılması gerekmektedir.

PROGRAMLARIN YUKARI BELLEK ALANINDA(UMA) ÇALI?TIRILMASI

Yukarı Bellek Alanı”, normalde, sistem tarafından kullanılmaz. Sistemlerin çoğunda, Yukarı bellek alanının bir kısmı kullanılmayacak şekilde ayrılır, bu alanlara “Yukarı Bellek Blokları(UMB) denir. Bu bloklar, yüklenebilir aygıt sürücüleri ve diğer memory-resident programları için kullanılabilir. Bunun için bu programların ana bellekten alınarak, bu alanlara taşınması gerekir.

Avantajları.

Ana bellekde diğer programlar için daha fazla yer ayrılmasını sağlar.

Kullanılmaz durumda olan yukarı bellek alanının kısımlarının kullanılmasını sağlar.

Dezavantajları.

EMM386 sadece 80386 ve daha yüksek işlemcisi olan sistemlerde kullanılabilir.

EMM386 Yukarı bellek alanı yöneticisi ana belleğin yaklaşık 8 KB’lık alanını kullanılır.

Her program yukarı bellek alanında çalışmayacağından, hangi programların bu alanlara aktarılacağına karar vermek zordur.

Bazı programlar yukarı bellek alanında tam anlamı ile çalışmayabilir.

CONFIG.SYS VE AUTOEXEC.BAT DOSYALARININ YUKARI BELLEK ALANI İÇİN DÜZENLENMESİ

1. Dosyada İlave bellek yöneticisi olan HIMEM için DEVICE komutunun kullanılmış olduğundan emin olunmalıdır. Yani,

device=c:\dos\himem.sys

2. DOS’un ana bellek ile yukarı bellek alanı arasındaki iletişimi sağlaması için,

dos=umb

Eğer bu dosya içerisinde önceden dos=high komutu var ise bu silinmemeli fakat

dos=high,umb

şeklinde değiştirilmelidir.

3. EMM386 için DEVICE komutu eklenmelidir. Bu komutla NOEMS(No Expanded Memory Specification) ve RAM parametreleri kullanılmalıdır. “noems” kullanıldığında, EMM386 sadece yukarı bellek alanını yönetecek şekilde çalışır. “ram” kullanıldığında ise, EMM386 bu durumda, hem yukarı bellek alanını yönetmek hemde ilave bellek alanını genişletilmiş bellek alanı olarak kullandıracak şekilde çalışır.

4. HIMEM ve EMM386 için kullanılan DEVICE komutları diğer aygıt sürücüleri için kullanılan DEVICE komutlarından önce kullanılmalıdır.

Programların Yukarı Bellek Alanına Taşınması

1. Aygıt sürücüsü için CONFIG.SYS ’de device komutu yerine devicehigh komutu kullanıldığında ilgili sürücü programının Yukarı bellek alanına taşınmasını sağlar. Örneğin, RAMDriver aygıt sürücüsünü yukarı bellek alanına yüklemek için,

devicehigh=c:\dos\ramdriver.sys 512 /a

komutu verilebilir. Buradaki /a parametresi , RAMDriver aygıt sürücüsünün genişletilmiş belleğin 512 KB’ lık kısmını kendi RAM diski için kullanacağını göstermektedir.

2. Memory-Resident programları için ise programı başlatan komutun önüne loadhigh(=lh). komutunun konulması yeterlidir. Genellikle çoğu memory-resident programları AUTOEXEC.BAT dosyası içine yazılır. Örneğin doskey.com adlı dosyayı yukarı bellek alanına yüklemek için,

loadhigh c:\dos\doskey.com

yazılmalıdır.

Yukarı Bellek Alanının Kullanılması Sonucu Ortaya Çıkabilecek Sorunlar ve Bu Sorunların Çözüm Yolları.

A. Sistem Hata Mesajı Veriyorsa.

Bir aygıt sürücüyü veya programı “devicehigh” veya “loadhigh” komutları ile yukarı bellek alanına yükledikden sonra çalıştırılması denendiğinde sistem hata mesajı veriyorsa, bu durumda hangi aygıt sürücüsü veya program yukarı bellek alanına yüklenmiş ise o program ana bellek alanına yüklenmelidir. Bunun için devicehigh yerine device, veya, memory resident programları için loadhigh komutu silinmelidir.

B. Bilgisayar Kapanıyorsa.

İşletim sistemi aygıt sürücülerini veya memory-resident programlarını yukarı bellek alanına yüklemesi sonucu bilgisayar kilitleniyorsa ve hangi program yada sürücüden kaynaklandığı biliniyorsa bu Yukarı bellek alanı yerine ana belleğe yüklenmelidir. Eğer hangi aygıt sürücüden veya programdan kaynaklandığı bilinmiyorsa, sırası ile CONFIG.SYS ve AUTOEXEC.BAT isimli dosyalardaki yukarı bellek alanına yüklenen programlar ana belleğe taşınır.(Bunu yapmak için aygıt sürücüleri için devicehigh yerine device komutu kullanılırken, memory resident programları için loadhigh komutunun silinmesi gerekmektedir. Her defasında bilgisayar kapatılıp tekrar açılarak problemin hangi programdan kaynaklandığının bulunmasına çalışılır. Bu tesbit edildiğinde sadece problem çıkaran program veya aygıt sürücüsü ana belleğe yüklenirken, diğerleri yine yukarı bellek alanına yüklenebilir.

C. Aygıt Sürücüsü Yukarı Bellek Blokuna Yetecek Boyutda Olmasına Rağmen Yüklenemiyorsa.

Bazı aygıt sürücü programları yukarı bellek alanındaki en büyük blok’a yetecek kadar büyüklüğe sahip olmasına rağmen yüklenemiyebilir. Bunun nedeni bu tür programların boyutu yükleme sırasında artabilmekte ve görünenden daha fazla bellek alanına ihtiyaç duymaktadır. Bu tür programlar DOS tarafından genellikle ana bellek alanına yüklenmektedir. Böyle bir durumda programların gerçekde ne kadar yere ihtiyaç duyduklarını anlamak için önce bu programlar ana bellek alanına yüklenir, sonra DOS ortamında iken mem /c komutu kullanılarak bellekde işgal etdiği yer belirlenir. Böylece yukarı bellek blokunun yeterli olup olmadığına karar verilir.

AUTOEXEC.BAT DOSYASI

Bu dosya sistem disketi veya hard disk’de root’a açılır. Bu dosya içerisine yazılan tüm komutlar bilgisayar açıldığında icra edilmiş olur, bu komutlar eğer memory-resident programına ait ise ilgili programlar ana belleğe veya yukarı bellek alanına yüklenmiş olur. Bu bir batch dosyası olduğundan istenirse ismi yazılarak tekrar dos komut satırından da çalıştırılabilir. Bu dosya içerisine yazılan ve bilgisayar açıldığında çalıştırılmış olması istenen komutlara çalışma komutları da denir, bunların başlıcaları:

MODE: Klavyenin, Ekranın ve Portların karekteristik özelliklerini tanımlar.

DATE ve TIME: Bilgisayara doğru olan tarih ve zamanın girilmesini sağlar. Bu iki komut özellikle saat’i olmayan sistemlerde sistem kapatıldığında bu bilgiler sıfırlanacağından sistem açıldığında başlangıc değerlerinin girilmesini sağlar.

PATH: Bir program çalıştırıldığında hangi klasörlerin aranacağını bilgisayara tanıtır.

ECHO OFF: Komutlar çalışırken kendilerinin görülmemesini sağlar. Bu komutun önünde kullanılacak olan @ işareti ise ECHO OFF komutunun görülmesini önleyeceğinden genellikle birlikte @ echo off şeklinde kullanılırlar.

SET: Programlar tarafından kullanılabilecek çevre değişkenlerinin yaratılmasını sağlar. Örneğin aşağıdaki gibi açılan AUTOEXEC.BAT isimli dosyadaki komutların anlamlarını açıklayalım:

@ECHO OFF

PROMPT $p$g

PATH C:\;C:\WINDOWS;C:\DOS;C:\WINWORD;C:\NU

SET TEMP=C:\DOS

LH /L:1,16944 C:\DOS\SHARE.EXE /l:500 /f:5100

C:\MOUSE\IMOUSE

@ECHO OFF: ECHO OFF komutu kendinden sonra gelen komutların ekranda görülmemesini sağlarken, @ işareti ise ECHO OFF komutunun görülmemesini sağlar.

PROMPT $p$g: Komut satırında göstergenin Cursör’ün bulunduğu alt klasörü gösterecek ve “>“ işareti ile bitecek şekilde olmasını sağlar. Örneğin c: sürücüsünün dos alt klasöründe ike, c:\dos> ?eklide görülür.

PATH C:\;C:\WINDOWS;C:\DOS;C:\WINWORD;C:\NU: Bir komut icra edilmek üzere DOS komut satırında yazıldığında o komuta ait dosyanın bulunulan klasörde olup olmadığına bakılır, eğer yok ise sırası ile bu dosya c: sürücüsünün root’unda , Windows alt klasöründe, Dos alt klasöründe, Winword alt klasöründe ve son olarak da Nu alt klasöründe aranmasını sağlar. Bunlardan birinde dosya bulunursa komut icra edilir, bulunmaz ise “Bad command or file name” ?eklinde bir mesaj gelir.

SET TEMP=C:\DOS: Bazı dosyalar çalışırken template olarak gecici dosyalar açar. Bu dosyaların hangi alt klasör içine açılacağı bilgisayara SET komutu ile tanıtılmaktadır. Bu durumda açılacak template dosyalar c: sürücüsünün DOS alt klasörü altına açılacağı belirtilmektedir.

LH /L:1,16944 C:\DOS\SHARE.EXE /l:500 /f:5100: Bu komut ile SHARE.EXE isimli, memory-resident, programının yukarı beellek alanına yüklenmesi sağlanır.

C:\MOUSE\IMOUSE: Bu komut ile ise Mouse isimli (Uzantısı verilmediği için, COM, EXE veya BAT olabilir.) dosyanın ana bellek alanına yüklenmesini sağlar.

CONFIG.SYS DOSYASI

MS-DOS işletim sistemi sistem açılırken, AUTOEXEC.BAT dosyasından önce, içerisinde bilgisyarın konfigürasyonu ile ilgili bilgilerin bulunduğu CONFIG.SYS dosyasının içine bakar ve ilgili aygıt sürücüleri ve diğer ön bilgileri sisteme yükler. Bu dosya içerisinde kullanılan ve CONFIG.SYS komutu denilen komutlar şunlardır:

BREAK: Normal olarak bir program çalışırken “Ctrl+C veya Ctrl+Break” tuşlarından birine basılırsa programın çalışması durdurulur. Bilgisayar normalde bu tuşlara basılıp basılmadığını her zaman kontrol etmez, sadece, klavyeden okuma yaparken ve ekran yada printere yazarken bu tuşlara basılıp basılmadığını bakar diğer zamanlarda basılsa bile algılamaz. Bu BREAK=ON komutu ile bilgisayarın bu tuşlara basılıp basılmadığını daha sık kontrol etmesi sağlanır.

BUFFERS: İşletim sistemi ilk açıldığında diskden okunan geçici bilgilerin ve dosyaların saklanması için ana bellek alanında bir alan ayrılır. Bunun için ana bellek alanı her biri 0.5KB=512Byte bilgi alabilecek kapasitede sectör alanlarına ayrılır. Bu bölümlerden her birine Buffer denir. Her bir Buffer bir diskdeki bilginin bir sectörünü saklar. Bufferlerda disk hakkındaki klasör ve dosya tablo bilgileri yanında, saklanmak üzere yada program tarafından kullanılmak üzere bekleyen dosyalar da tutulur.

Klasör yapısı kompleksleşdikce, ilave bufferlarla işletim sisteminin çalışma verimi düşer. Bununla birlikte daha fazla sayıda buffer açılması demek bellekde daha çok yer işgal etmesi demektir.

Dosya transferlerinde kullanılmak üzere ayrılacak olan buffer sayısı BUFFERS komutu ile CONFIG.SYS dosyası içerisinde belirtilmelidir. Örneğin buffers=20 şeklindeki komut ile 20 tane buffer ayrılmış olup her bir buffer’ın boyutu 0.5KB olduğundan bellekde işgal edilecek olan toplam alan ise 10KB olacaktır.

COUNTRY: Kullanılan bilgisayar sistemine uyan ülke dilinin ayarlanmasını sağlar.

DEVICE: Yüklenebilir olan aygıt sürücülerinin işletim sistemine yüklenmesini sağlar. Örneğin MOUSE.SYS isimli aygıt sürücüyü ana bellek alanına yüklemek için CONFIG.SYS dosyası içerisine,

device=c:\dos\mouse.sys

yazılmalıdır.

DEVICEHIGH: Aygıt sürücüyü yukarı bellek alanına yükler. DEVICE komutu ise ana bellek alanına yüklüyordu. Örneğin yukarıdaki MOUSE.SYS adlı aygıt sürücüyü, ana bellek alanı yerine, yukarı bellek alanına yüklemek isteseydik, CONFIG.SYS dosyasındaki yukarıdaki komut,

devicehigh=c:\dos\mouse.sys

şeklinde değiştirilmelidir.

DOS: MS-DOS i?letim sisteminin RAM belleğin hangi alanına yükleneceğini belirler ve yukarı bellek alanını kullanıp kullanmayacağını belirler. Normalde DOS komutu kullanılmaz ise işletim sistemi ana bellek alanına yüklenir. Eğer sistemi ana bellek alanına yükleyip yukarı bellek alanının kullanılmasını da kontrol etmesini istersek, CONFIG.SYS dosyası içerisine,

dos=umb

komutu yazılmalıdır. Eğer sistemi yukarı bellek alanına yüklemek istersek,

dos=high

komutu yazılmalıdır. Fakat bu son hali ile işletim sisteminin kendisi yukarı bellek alanına yerleşmiş olmasına rağmen diğer programların bu alanı kullanmasını sağlayamaz, bunu da sağlanması için bu komutun,

dos=high,umb

şeklinde olması gerekmektedir.

DRIVPARM: Bir disk sürücüsünün karekteristik özelliklerini ayarlar.

FCBS: İşletim sisteminin aynı anda açabileceği “dosya Kontrol Blokları”’nın sayısını belirler.

FILES: Aynı anda işletim sisteminin açılmasına izin vereceği dosya sayısını ayarlar. İşletim sistemi açılırken yine aynı anda açılabilecek olan dosyalar için bellek alanında yer ayrılır. Aynı anda daha fazla sayıda dosya açılması istenmesi durumunda bellekte daha fazla yer ayrılmalıdır. Aynı anda açılabilecek dosya sayısı en fazla 255 tane olabilir. Örneğin aynı anda 30 dosyasını açılması isteniyorsa, CONFIG.SYS dosyasının içerisine,

files=30

komutu yazılmaldır.

INSTALL: İşletim sistemi CONFIG.SYS dosyasını okurken, “Terminate-and-Stay Resident=TSR” programlarının çalıştırılmasını sağlar.

LASTDRIVE: Sisteme geçerli olan mantıksal sürücü sayısını belirtir. Bu kullanılmaz ise geçerli olan sürücü sayısı değeri bilgisayarın sahip olduğu sürücü saysının bir fazlasıdır. Örneğin geçerli sürücü sayısını 10 olarak belirtmek için, CONFIG.SYS dosyası içerisine,

lastdrive=j

Komutu yazıldığında bu sürücülerin isimleri a,b,c,d,...,j olacaktır.

REM: Bu komutu takip eden yazıların açıklama olarak algılanmasını sağlar. Bilgisayar bu komutu gördüğü satırları geçer.

SHELL: Normalde, DOS işletim sisteminde COMMAND.COM isimli komut yorumlayıcısı kullanılır. Eğer bunun dışında bir komut yorumlayıcısı kullanılmak isteniyorsa bu SHELL komutu ile sisteme CONFIG.SYS dosyası içerisinde tanıtılması gerekir. Örneğin NEWSHELL.COM isimli bir yorumcu olduğunu düşünüp bunu kullanmak istediğimizde,

shell=c:\new\newshell.com

şeklinde komut yazılmalıdır.

STACKS: Donanım interrupt’ları için işletim sisteminin RAM bellekde ne kadar yer ayıracağına belirtir. Örneğin her biri 512 Byte olan 8 tane stack(yığın) ayırmak için, CONFIG.SYS dosyası içerisine,

stacks=8,512

komutu yazılmalıdır.

SWITCHES: Geliştirilmiş klavye programı yüklü olsa dahi standart klavye fonksiyonlarının kullanılacağını belirtir.

©2007
Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Bölüm Ana Sayfası