EĞİTİMDE YENİ TEKNOLOJİ KULLANIMINDAKİ VİRAJLARDA BİLGİSAYAR DESTEKLİ EĞİTİMİN DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ

Gıyasettin AYTAŞ

"M.E. Bakanlığı

METARGEM Bölüm Başkanı

Bilgisayar teknolojisi her geçen gün büyük bir gelişme gösterirken, kullanım alanları da son yıllar­da hayli mesafe kat etmektedir. Bu durum, üniversi­te giriş imtihanlarında öğrencilerin bilgisayar mü­hendisliği bölümlerine karşı göstermiş oldukları aşırı ilgiden ve bilgisayar konusunda eğitim görmüş olanlara sağlanan cazip imkânlardan daha iyi anla­şılmaktadır.

Bilgisayar eğitimi veren dershanelerin artması, Halk Eğitim Kurslarında bilgisayar bölümlerine olan rağbet ve LİMME Projesi çerçevesinde bilgisayar eğitimine karşı aşırı talep bu çağın aletinin günlük hayatımıza girdiği gerçeğini ortaya koymaktadır.

Bilgisayarın faydalarını saymak artık gereksiz­dir. Çünkü, herkes bu makinanın her sahada kulla­nılması gereğine inanmış durumdadır. Bütün bun­ların yanında, bilgisayarın en büyük faydası eğitim ve öğretimde daha çok ortaya çıkmaktadır. Ülke­mizde "Bilgisayar Destekli Eğitim Projesi" başlatıl­mış, önce deneme uygulamaları şeklinde yürütülen bu proje, bugün bütün ülke sathına yaygınlaştırıl­mıştır. Bununla beraber ortaya bazı problemlerin çıktığı da gözlenmektedir. Her ne kadar yaygınlaş­tırılan bu projenin cazip yanları görülüyor olsa bile, öğretmen yetersizliği, makinalardaki uyumsuzluk gibi problemler, henüz çözülmüş ya da çözülme aşamasında değildir.

Belli şartlar taşımayan ve gelişmiş teknolojilere ileride uyum sağlayamayacak bilgisayarların seçimi, gelecekte ülkemizi bir bilgisayar mezarlığına çevi­receği endişesini uyandırmaktadır. Bunun diğer bir olumsuz yönü de, hem maddi, hem de manevi ka­yıpların eğitimde telafisi mümkün olmayan noktala­ra ulaşacak olmasıdır. Bu yüzden seçilecek bilgisa­yarların servis ve yedek parçasının yanında, dün­yada kabul edilmiş ve yaygın bir şekilde kullanılan teknolojiye sahip olmasına dikkat edilerek, bu özel­likleri taşıyan bilgisayarların tercih edilmesi gerek­mektedir. Yoksa kişisel tercih ve hataların faturası gelecek nesillere ödettirilmiş olur. Buna da hiç kim­senin hakkı olmasa gerek.

Bilgisayarın belli bir dönemden sonra, öğrenci­nin gelişmesinde büyük etkisi olduğu eğitimciler ta­rafından ortaya konmaktadır. Her şeyden önce bil­gisayarların gelişmeyi sağlamasının yanında öğ­rencilerin zekâlarında da önemli oranda etkili oldu­ğu bilinen bir gerçektir. Öğrenme yeteneğinde de etkili olan bilgisayarın, gelişmiş ülkelerde yapılan incelemeler ve uygulamalar sonucunda öğrenci ba­şarısında gözle görülen yükselmelere neden oldu­ğu tespit edilmiştir. Bu yüzden gelişmiş ülkelerin büyük bir kısmında bilgisayarlı eğitimin kapsamı ve etkinliği arttırılmış, yeni arayış ve planlamalara baş­vurulmuştur.

Bilgisayarlı eğitimin yaygın olarak uygulandığı ülkelerde, yapılan değerlendirme sonuçlarına göre, bilgisayarın kullanılmadığı eğitim kurumlarının, bil­gisayarla eğitim yapan kurumlara göre daha başa­rısız, bilgisayarlı eğitim yapanların ise başarı oran­larının daha yüksek olduğu gözlenmiştir.

Eğitimin her sahasında ihtiyaçlara göre kullanılan bilgisayarlardan azami verimi elde etmek, ileride problemlerle karşı karşıya kalmamak için, bazı önemli noktaların göz ardı edilmemesi gerekmekte­dir. Bunların başında bilgisayarlı eğitimde teknolojik yeniliklerin yakından takibe dilerek, kullanım alanları­nın ihtiyaca göre yaygınlaştırılması gelmektedir. Özellikle bu eğitim şeklinin yeni uygulandığı ve uy­gulama sahasının daha da yaygınlaştırıldığı ülke­mizde, bazı önemli ayrıntılara dikkat çekmek gere­kir. Bunlar içerisinde öğretmen eğitimi, donanım, ya­zılım ve organizasyonu saymak mümkündür.

Ülkemizde bilgisayar destekli eğitim için öğret­men yetiştirilmesi genellikle hizmetiçi eğitim kursla­rı yoluyla gerçekleştirilmektedir. Bu durum ise, arzu edilen verimin âlınması için yeterli olmayıp, gün geçtikçe problemlerin daha da artmasına sebep ol­maktadır. Çünkü, kısa aşamalı kurslarda öğretme­nin ilk defa karşılaştığı ve kendisinden kullanılması istenen bu makinaya intibakı zor olmaktadır. Ayrıca öğretmen bilgisayar konusunda belli bir yaştan

sonra bilgilendirildiğinden, zaman zaman çok küçük yaştan beri bilgisayarı bir oyun aracı olarak kullanan öğrenciler karşısında güç durumlara düş­mektedir. Bir diğer husus da öğretmenlerin bilgisa­yar eğitimi konusunda yeterli oranda bilgilendirilme­miş ve bu eğitim şeklinin verimliliğine tam anlamıy­la inandırılmamış olmalarıdır. Bu durum da, öğret­men eğitiminde ve yetiştirilmesinde gecikmelere sebep olmaktadır. Burada ortaya çıkan bir diğer gerçek de öğretmenlerimizin bilgisayar konusunda motivasyon eksikliğinin olmasıdır. Hizmet içi eğitim kurslarının görevlerinden biri de bu eksikliği giderici çareleri ele almasıdır.

Öğretmen yetiştirme modellerinden bir diğeri de, daha uzun vadeli yatırımı gerektiren, ancak kesin çözümler sağlayacak olan eğitim fakültelerin­den bilgisayar destekli eğitim için öğretmen yetişti­rilmesidir. Bu konuda çok geç kalındığı bilinmekle beraber, bir an evvel bilgisayarlı eğitim için bu fa­kültelerden öğretmen yetiştirilmesine önem verme­miz gerekmektedir. Bu noktada eğitim fakültelerinin donanım ve yazılım ihtiyaçlarına cevap verecek maddi kaynakların sağlanmasına ihtiyaç vardır. Bil­hassa bünyelerinde eğitim fakültesi bulunan üniver­siteler için öğretmen yetiştirme konusunda ek kay­nakların sağlanması gerekmektedir.

Öğretmenin eğitiminin yanında niteliklerinin de yeni teknolojileri kullanma ve uygulama konusunda önemli fonksiyonu vardır. Bilhassa kendisini eğitim­de yeni teknolojilerin kullanılması konusunda yetiş­tirmiş olan öğretmenlerin diğerlerinden farklı bir statüye getirilmesi maddi ve manevi imkânlarla desteklenerek, diğerlerinin de bu konuya ilgilerinin çekilmesine sebep olacaktır. Birçok ülkede olduğu gibi, ülkemizde de ödül müessesi işletilerek, yeni teknolojilere intibak etmiş olan öğretmenler ödül­lendirilip onore edilmelidir. Böylece nitelikli öğret­menlerin artması teşvik edildiği gibi, aynı özelliklere sahip öğretmenlerin de artmasına zemin hazırlana­caktır.

Ülkemizde bilgisayar destekli eğitim projesi kap­samında hizmet içi eğitime tabi tutulan öğretmenle­rin büyük bir ekseriyetinin uygulama safhasında bocaladıkları, yeterli eğitimi alamadıkları için uygu­lamada zorluklarla karşılaştıkları ve sonunda da büyük moral bozukluğuna uğrayarak bu eğitim şek­linden soğudukları gözlenmektedir. Ortaya çıkan sonuç ise öğretmenlerimizin bilgisayar ve diğer ge­lişmiş teknolojilerin eğitim aracı olarak kullanılması konusunda yeterli bilgiye ve anlayışa ulaşmamış olduklarıdır.

Öğretmen yetiştirilmesi konusunda bazı çözüm, teklifleri şöyle sıralanabilir:

1- Kısa dönemli hizmet içi kursları yeterli olmadı­ğından bu kursların en kısa zamanda eksikliklerinin tam anlamıyla giderilmesi,

2- Kursa çağrılacak öğretmenlerin bu işe hazır ve istekli olmalarına dikkat edilmesi;

3- Hizmet içi eğitim kursuna tabi tutulan öğret­menlere kurs bitiminden sonra başarılı oldukları takdirde farklı bir ders ücretinin ödenmesi;

4- Bilgisayar destekli eğitim uygulayacak öğret­menin kurs müddetince iyi motive edilmesi;

5- Uygulama sahasını genişletmek maksadıyla ve kesin çözümlere ulaşmak için uzun vadeli kurs­ların düzenlenmesi;

6- Eğitim fakültelerinin bilgisayar destekli eğitim için bölümler açması ve bu sahada öğretmen yetiş­tirilmesi gerekmektedir.

Öğretmen eğitimi konusunda ortaya çıkan prob­lemlerden bir diğeri de planlamanın yapılmasında objektif kriterlerin dikkate alınmaması gelmektedir. ihtiyaçların sağlıklı belirlenmesiyle beraber, bu ihti­yaca cevap verecek yeterli ve yetenekli öğretmen­lerin seçilmesi daha kolay olacaktır. Halbuki, eğitim planlamacılarının gözden kaçırdıkları ve belki de dikkat etmedikleri konuların başında ülkenin geç­mişten kaynaklanan ekonomik, sosyal ve kültürel yapısının diğer ülkelerden çok farklı temellere da­yanmış olmasıdır. Bu temeller göz ardı edildiği müddetçe beklenen verimin istenen sürede alına­mayacağı aşikârdır.

Eğitim olayı uzun vadeli bir yatırım sahası oldu­ğu için, sonuçları da çok zaman almaktadır. Bun­dan ötürü, kısa vadeli eğitim yatırımlarından belli oranda bir verim alınıyor olsa bile, ömrü çok kısa olacağından, kârdan ziyade zararlara sebep olmak­tadır. Maliyeti çok yüksek eğitim teknolojilerinin kul­lanılmasının faydaları tartışılmamakla beraber bu teknolojilerin bir sihirli değnek değmiş gibi, eğitimi geliştirip çağ atlatacağını sanmak çok yanlış olur. Teknolojinin faydaları dikkate alınarak her sahada olduğu gibi eğitimde de kullanılması çok yerinde bir karardır. Ancak, bu faydaların elde edilebilmesi için doğru zamanlama, doğru karar, doğru kullanım ve doğru icraat gerekir.

Milli Eğitim Vakfı Dergisi, Yıl:6, Sayı: 24, Ekim-Kasım-Aralık 1991